Η ψηφιακή οικονομία και το ζήτημα του ελέγχου

Η ψηφιακή μετάβαση της οικονομίας παρουσιάζεται ως αναπόφευκτη πορεία εκσυγχρονισμού, ασφάλειας και διαφάνειας. Πίσω από τις επίσημες διακηρύξεις αναδύεται όμως ένα κρίσιμο ερώτημα. Πόσο ασφαλείς μπορούμε να αισθανόμαστε όταν οι καθημερινές μας συναλλαγές εξαρτώνται από ηλεκτρονικά συστήματα, τραπεζικές υποδομές και μηχανισμούς που δεν ελέγχουμε;

Τα πρόσφατα περιστατικά στην Ευρώπη δείχνουν πόσο εύθραυστη είναι μια κοινωνία που εναποθέτει τα πάντα σε ψηφιακά συστήματα. Στις αρχές Νοεμβρίου 2026, κυβερνοεπιθέσεις σε συστήματα ψύξης σούπερ μάρκετ σε οκτώ ευρωπαϊκές χώρες ανάγκασαν τους λιανεμπόρους να πετάξουν μεγάλες ποσότητες τροφίμων. Την ίδια περίοδο, τρεις εγκαταστάσεις της γαλλικής υπηρεσίας αιμοδοσίας δέχθηκαν επίθεση, μέσω προμηθευτή, στα συστήματα ελέγχου των ψυκτικών θαλάμων. Οι συναγερμοί λειτούργησαν εγκαίρως και τα αποθέματα σώθηκαν. Δεν επρόκειτο για επιθέσεις σε συστήματα πληρωμών, όμως, ό,τι ελέγχεται ψηφιακά μπορεί να διακοπεί ψηφιακά, από εχθρική επίθεση, από τεχνική αστοχία ή από μια απόφαση. Το χρήμα που κινείται αποκλειστικά μέσα σε τέτοια συστήματα δεν αποτελεί εξαίρεση.

Η επίσημη ρητορική της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των κυβερνήσεων προβάλλει την ψηφιοποίηση των συναλλαγών ως εργαλείο εκσυγχρονισμού, καταπολέμησης της φοροδιαφυγής και περιορισμού της παραοικονομίας. Το ψηφιακό ευρώ υπόσχεται ταχύτητα και ευκολία. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διαβεβαιώνουν ότι δεν θα αντικαταστήσει τα μετρητά. Μια διαβεβαίωση, ωστόσο, δεν είναι εγγύηση. Εγγύηση είναι μόνο η δεσμευτική νομική κατοχύρωση.

Το πρόβλημα βρίσκεται λιγότερο στις προθέσεις και περισσότερο στις δυνατότητες. Σε ένα σύστημα όπου η πρόσβαση στο χρήμα περνά από ψηφιακές υποδομές και από αποφάσεις τραπεζών ή κρατικών αρχών, τί συμβαίνει όταν ένας λογαριασμός παγώνει ή κλείνει αιφνιδιαστικά; Ποιός προστατεύει τον πολίτη, όταν στερείται τα χρήματά του χωρίς επαρκή αιτιολόγηση και χωρίς να έχει προηγηθεί δικαστική προστασία;

Το ζήτημα δεν είναι θεωρητικό. Στις 3 Νοεμβρίου το ευρωπαϊκό κίνημα DiEM25, που συνίδρυσε ο Γιάνης Βαρουφάκης, ανακοίνωσε ότι τράπεζα στο Βέλγιο έκλεισε τον λογαριασμό του στις 8 Οκτωβρίου, χωρίς προειδοποίηση και χωρίς επαρκή εξήγηση. Σύμφωνα με το ίδιο το κίνημα, η πρόσβαση σε δεκάδες χιλιάδες ευρώ διακόπηκε. Η πλευρά της τράπεζας δεν περιλαμβάνεται στις αναφορές, και τέτοια κλεισίματα συνδέονται συχνά με κανόνες πρόληψης του ξεπλύματος χρήματος. Δεν έχει αποδειχθεί ότι η απόφαση είχε πολιτικά κίνητρα. Εγείρεται όμως ένα σοβαρό θεσμικό ζήτημα. Πόσο ανεξάρτητη μπορεί να είναι η δράση ενός οργανισμού, όταν η οικονομική του λειτουργία εξαρτάται από τη μονομερή απόφαση ενός ιδιωτικού ιδρύματος;

Το ερώτημα πρέπει να τεθεί σωστά. Νομικά, η κατάθεση είναι απαίτηση του πελάτη έναντι της τράπεζας. Το πραγματικό ζήτημα δεν είναι ποιανού είναι τα χρήματα, αλλά ποια όρια έχει το δικαίωμα της τράπεζας να διακόψει μονομερώς τη σχέση και με ποιες εγγυήσεις για τον πελάτη.

Ακόμη πιο αποκαλυπτική είναι η περίπτωση του Καναδά το 2022. Στη διάρκεια των κινητοποιήσεων των οδηγών φορτηγών, η κυβέρνηση Τριντό επικαλέστηκε τον νόμο περί έκτακτων αναγκών και θέσπισε οικονομικά μέτρα, με βάση τα οποία οι τράπεζες κλήθηκαν να παύσουν τις συναλλαγές με πρόσωπα που συνδέονταν με τις κινητοποιήσεις. Δεσμεύτηκαν περίπου 280 λογαριασμοί, χωρίς προηγούμενη δικαστική εντολή. Το Ομοσπονδιακό Δικαστήριο έκρινε το 2024 ότι τα μέτρα ήταν αδικαιολόγητα και παραβίαζαν τον Χάρτη Δικαιωμάτων. Τον Ιανουάριο του 2026 το Ομοσπονδιακό Εφετείο επικύρωσε την κρίση του. Η δικαστική διόρθωση ήρθε αργά, τέσσερα χρόνια μετά. Και δείχνει ακριβώς ότι οι εγγυήσεις πρέπει να προηγούνται της δέσμευσης και όχι να τη διαδέχονται. Ανεξάρτητα από το πώς κρίνει κανείς τις κινητοποιήσεις, το προηγούμενο παραμένει. Η πρόσβαση στο χρήμα λειτούργησε ως μέσο πίεσης.

Για τον Έλληνα αναγνώστη αυτό δεν είναι άγνωστο. Τον Ιούνιο του 2015 οι τράπεζες έκλεισαν και η ανάληψη περιορίστηκε στα 60 ευρώ την ημέρα.

Σήμερα, η Ελλάδα προωθεί ταχέως τη μετάβαση. Η νομοθεσία απαγορεύει την εξόφληση με μετρητά συναλλαγών 500 ευρώ και άνω μεταξύ επιχειρήσεων και ιδιωτών και προβλέπει για την επιχείρηση πρόστιμο ίσο με το διπλάσιο του ποσού. Από 1ης Δεκεμβρίου 2025 κάθε επιχείρηση οφείλει να δέχεται πληρωμές μέσω IRIS, ως επιπλέον επιλογή δίπλα στις κάρτες και τα μετρητά. Μαζί με τη διασύνδεση των POS με τις φορολογικές αρχές, μεγαλώνει διαρκώς το μέρος της οικονομίας που καταγράφεται και διασταυρώνεται.

Ασφαλώς, η καταπολέμηση της φοροδιαφυγής και του οικονομικού εγκλήματος είναι θεμιτός στόχος, και τα μετρητά δεν είναι αθώα σε αυτό το πεδίο. Το ερώτημα όμως είναι ποιά τα όρια του ψηφιακού ελέγχου; Δεν χρειάζεται να καταργηθούν τα μετρητά για να περιοριστεί η οικονομική ελευθερία. Αρκεί η σταδιακή μεταφορά του μεγαλύτερου μέρους των πόρων μας σε υποδομές που μπορούν να ανασταλούν με μια διοικητική ή τραπεζική απόφαση, ένα τεχνικό πρόβλημα ή μια έκτακτη παρέμβαση. Έτσι δημιουργείται μια ασύμμετρη σχέση εξουσίας, με το κράτος, τις τράπεζες και τους διαμεσολαβητές από τη μία και τον πολίτη από την άλλη.

Τα μετρητά δεν αποτελούν κατάλοιπο παρωχημένης οικονομίας. Είναι δικλείδα ασφαλείας απέναντι στη συγκέντρωση οικονομικής εξουσίας: εναλλακτικός τρόπος συναλλαγής όταν το σύστημα αποτυγχάνει και επίπεδο ιδιωτικότητας που η ηλεκτρονική συναλλαγή δεν παρέχει στον ίδιο βαθμό.

Μια δημοκρατία οφείλει να διασφαλίζει ότι κανένας πολίτης δεν θα βρεθεί σε οικονομική ομηρία εξαιτίας των πεποιθήσεών του, της δράσης του ή μιας αυθαίρετης απόφασης. Η πρόσβαση στο χρήμα, η προστασία των δεδομένων, η αιτιολόγηση των τραπεζικών αποφάσεων και η αποτελεσματική δικαστική προσφυγή δεν είναι τεχνικές λεπτομέρειες. Είναι προϋποθέσεις μιας ελεύθερης κοινωνίας. Γι' αυτό τρία πράγματα αποτελούν ζητήματα δημοκρατίας: το δικαίωμα χρήσης μετρητών, οι αυστηρές εγγυήσεις πριν από κάθε δέσμευση λογαριασμών και η διατήρηση εναλλακτικών τρόπων πληρωμής.

Η τεχνολογία οφείλει να υπηρετεί τον άνθρωπο και όχι να τον καθιστά εξαρτημένο από μηχανισμούς που δεν ελέγχει. Όταν η πρόσβαση στα χρήματά σου μπορεί να διακοπεί με μια τραπεζική απόφαση ή μια κρατική εντολή, το ζήτημα παύει να είναι οικονομικό. Γίνεται βαθύτατα πολιτικό και αφορά τον πυρήνα της ελευθερίας του πολίτη.

Ποιοι θα βρεθούν στο στόχαστρό των δημοκρατικών

 

Σε μια ιστορική καμπή όπου η γεωπολιτική σκακιέρα, η παγκόσμια οικονομία και η ραγδαία εξέλιξη της τεχνητής νοημοσύνης περιπλέκονται άρρηκτα με την εσωτερική πολιτική σκηνή των ΗΠΑ, οι ενδιάμεσες εκλογές του 2026 και η επακόλουθη αναμέτρηση του 2028, δεν αποτελούν απλές εκλογικές διαδικασίες.

Τώρα που το Δημοκρατικό Κόμμα έχει επιτύχει το λεγόμενο «Double Win» –αναλαμβάνοντας τον έλεγχο της Γερουσίας και της Βουλής των Αντιπροσώπων– αναμένεται να εξαπολύσει μια μεγάλη θεσμική αντεπίθεση. Αυτή η αντεπίθεση, μέσω της ενεργοποίησης εξαντλητικών κοινοβουλευτικών ερευνών (Congressional investigations) και της χρήσης της εξουσίας των κλητεύσεων (subpoena power), δεν θα στοχεύσει απλώς στην τιμωρία προσώπων, αλλά και στην αποδόμηση της πολιτικής, κοινωνικής και οικονομικής επιρροής των τεχνο-ολιγαρχών της Silicon Valley. Διαβάστε τη συνέχεια εδώ: https://geoeurope.org/2026/11/04/poioi-tha-brethoun-sto-stoxastro-ton-dim/

Τι νέο έχουμε από το ελληνοτουρκικό μέτωπο

Όπως ήταν αναμενόμενο, η Τουρκία απάντησε άμεσα στην ελληνική NAVTEX για τις έρευνες του γαλλικού σκάφους Abeille Marengo, στο πλαίσιο του Great Sea Interconnector, με αντι-NAVTEX και ανακοίνωση του τουρκικού Υπουργείου Εξωτερικών. Πρόκειται για ακόμη μία προσπάθεια της Άγκυρας να παρουσιάσει τη δική της “συναίνεση” ως προϋπόθεση για δραστηριότητες σε περιοχές που η Ελλάδα θεωρεί εντός της δικής της υφαλοκρηπίδας.

Η ελληνική NAVTEX IRAKLEIO HA15-1411/26 αφορά έρευνες για την εγκατάσταση του υποβρύχιου καλωδίου ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας-Κύπρου, από τις 6 Νοεμβρίου 2026 έως τις 6 Μαρτίου 2027. Η τουρκική αντι-NAVTEX TURNHOS 1105/26 υποστηρίζει ότι μέρος της περιοχής των ερευνών βρίσκεται στην “τουρκική υφαλοκρηπίδα”, όπως την κοινοποίησε η Άγκυρα στον ΟΗΕ στις 18 Μαρτίου 2020, και ότι δεν έχει παρασχεθεί τουρκική συναίνεση για τις έρευνες.

Τι ζητά η Άγκυρα

Ως προς την ανακοίνωση του Υπουργείου Εξωτερικών της Τουρκίας, χρειάζεται ακρίβεια στην ανάγνωση. Η Τουρκία δεν ζητά απλώς να ενημερωθεί από την Αθήνα. Απαιτεί προηγούμενη έγκριση ή, τουλάχιστον, συντονισμό με τις τουρκικές αρχές για το τμήμα της περιοχής που η ίδια θεωρεί τουρκική υφαλοκρηπίδα.

Με άλλα λόγια, η Άγκυρα δεν περιορίζεται σε διαμαρτυρία. Μετατρέπει τη μονομερή αμφισβήτηση της ελληνικής δικαιοδοσίας σε αξίωση αναγνώρισης τουρκικής δικαιοδοσίας και, έμμεσα, σε απαίτηση συνυπογραφής για δραστηριότητες που η Ελλάδα θεωρεί ότι εμπίπτουν αποκλειστικά στη δική της αρμοδιότητα.

Η νομική αδυναμία της αντι-NAVTEX

Η NAVTEX είναι μονομερής διοικητική γνωστοποίηση, κυρίως για την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας. Δεν αποτελεί πράξη οριοθέτησης, δεν δημιουργεί θαλάσσιο τίτλο, δεν αναγνωρίζει από μόνη της δικαιοδοσία και δεν μπορεί να ακυρώσει ή να υπερισχύσει μιας αντίστοιχης αναγγελίας άλλου κράτους. Το ίδιο ισχύει για τις συντεταγμένες που μια χώρα υποβάλλει στον ΟΗΕ. Δεν συνιστούν απόδειξη ή τελεσίδικη αναγνώριση θαλάσσιας δικαιοδοσίας.

Η ελληνική NAVTEX δεν “αναγνωρίζει” ελληνική δικαιοδοσία με νομική δύναμη, αλλά επικαλείται και ασκεί επιχειρησιακά την αρμοδιότητα που η Αθήνα θεωρεί ότι έχει. Αντίστοιχα, η τουρκική αντι-NAVTEX δεν δημιουργεί τουρκική δικαιοδοσία, απλώς διατυπώνει και προβάλλει την τουρκική αμφισβήτηση.

Τα άρθρα 74 παρ. 3 και 83 παρ. 3 της Σύμβασης του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας προβλέπουν ότι, έως ότου επιτευχθεί οριοθέτηση, τα ενδιαφερόμενα κράτη οφείλουν να καταβάλλουν κάθε προσπάθεια για προσωρινές πρακτικές διευθετήσεις και να μην αναλάβουν ενέργειες που ενδέχεται να θέσουν σε κίνδυνο ή να παρεμποδίσουν την επίτευξη της τελικής συμφωνίας. Αυτές οι αρχές, στο μέτρο που αντανακλούν εθιμικό δίκαιο, δεν επιτρέπουν στην Τουρκία να αξιώνει γενικό δικαίωμα αρνησικυρίας για κάθε τεχνική δραστηριότητα σε περιοχή που η Ελλάδα θεωρεί δική της.

Οι έρευνες και τα “τετελεσμένα”

Η νομολογία Guyana κατά Suriname (2007) και Ghana κατά Côte d’Ivoire (2017) διακρίνει με σαφήνεια τις δραστηριότητες που δεν προκαλούν μόνιμη φυσική μεταβολή, όπως οι σεισμικές ή βυθομετρικές έρευνες, από εκείνες που δημιουργούν μόνιμο τετελεσμένο, όπως οι γεωτρήσεις ή οι μόνιμες εγκαταστάσεις. Οι πρώτες δεν δημιουργούν από μόνες τους τετελεσμένο που να προστατεύεται διεθνώς.

Ωστόσο, η διάκριση αυτή δεν σημαίνει ότι κάθε έρευνα είναι αυτομάτως απολύτως αδιάφορη νομικά. Στην υπόθεση Guyana κατά Suriname, το δικαστήριο αναγνώρισε ότι ακόμη και σεισμικές έρευνες μπορεί να δημιουργήσουν ζήτημα εφόσον προσφέρουν στη μία πλευρά αποκλειστική πληροφόρηση που την τοποθετεί σε πλεονεκτική θέση για τη μελλοντική οριοθέτηση.

Κατά συνέπεια, στην περίπτωση του GSI, οι έρευνες δεν συνιστούν εξερεύνηση ή εκμετάλλευση υδρογονανθράκων και δεν προκαλούν μόνιμη φυσική μεταβολή του βυθού. Γι’ αυτό δεν δημιουργούν από μόνες τους τετελεσμένο, όπως ισχυρίζεται η Τουρκία. Η τουρκική αντι-NAVTEX παραμένει, νομικά, κυρίως διαμαρτυρία και πολιτική αμφισβήτηση, όχι αυτοδίκαιη απαγόρευση ή έγκυρη αναστολή της ελληνικής άδειας.

Γιατί, παρ’ όλα αυτά, μετρά

Η νομική αδυναμία της τουρκικής αντι-NAVTEX δεν αναιρεί το πολιτικό της βάρος. Αντίθετα, ακριβώς επειδή η Άγκυρα δεν μπορεί εύκολα να επιβάλει νομικά τις αξιώσεις της, επιχειρεί να τις καθιερώσει ως πρακτική που κανείς δεν αμφισβητεί πλέον.

Στόχος δεν είναι απλώς να προειδοποιήσει τα πλοία ή να διαμαρτυρηθεί. Στόχος είναι να δημιουργηθεί η εντύπωση ότι καμία δραστηριότητα στην Ανατολική Μεσόγειο δεν μπορεί να προχωρήσει χωρίς τουρκική “συναίνεση”, ακόμη κι αν αυτή η συναίνεση δεν έχει νομική βάση.

Τι σημαίνει για την Ελλάδα

Η Τουρκία επιχειρεί να δημιουργήσει ένα de facto καθεστώς συνυπογραφής ή συναινέσεως για δραστηριότητες στην Ανατολική Μεσόγειο. Αν η ελληνική πλευρά αποδεχθεί, έστω έμμεσα, ότι χρειάζεται τουρκική “συναίνεση”, θα ενισχύσει το τουρκικό αφήγημα περί αμφισβητούμενης ελληνικής δικαιοδοσίας στην περιοχή.

Γι’ αυτό η ελληνική απάντηση δεν μπορεί να περιοριστεί στην επιχειρησιακή διαχείριση. Η Αθήνα οφείλει να δηλώνει με σαφήνεια ότι οι έρευνες διεξάγονται βάσει ελληνικής αδειοδότησης, σε περιοχές ελληνικής και κυπριακής δικαιοδοσίας, και ότι δεν αναγνωρίζει τουρκική δικαιοδοσία ή δικαίωμα έγκρισης.

Τι σημαίνει για τη Γαλλία

Η εμπλοκή γαλλικού σκάφους κάνει το θέμα διπλωματικά πιο ευαίσθητο. Η Άγκυρα δεν κατονομάζει ευθέως το Abeille Marengo. Μιλά για “πλοίο υπό γαλλική σημαία” και για “μη εξουσιοδοτημένη θαλάσσια επιστημονική έρευνα”.

Με αυτόν τον τρόπο, η Τουρκία επιχειρεί να μεταφέρει το βάρος της διαπραγμάτευσης από την Αθήνα και τη Λευκωσία στο Παρίσι. Επιδιώκει η Γαλλία να αντιμετωπίσει το δίλημμα: είτε να έρθει σε σύγκρουση με την Άγκυρα, είτε να αποδεχθεί έμμεσα την τουρκική “συναίνεση” ως τεχνική προϋπόθεση του έργου.

Η Γαλλία δεν χρειάζεται να γίνει εγγυήτρια της ελληνικής κυριαρχίας. Οφείλει όμως να μην αποδεχθεί έμμεσα ότι η ελληνική άδεια είναι ανεπαρκής χωρίς τουρκική έγκριση. Ελλάδα και Γαλλία θα πρέπει να υποστηρίξουν με κοινή γλώσσα ότι η έρευνα διεξάγεται βάσει ελληνικής αδειοδότησης και εντός θαλάσσιας δικαιοδοσίας που η Αθήνα αναγνωρίζει ως δική της.

Η διγλωσσία της Άγκυρας

Η ανακοίνωση του τουρκικού Υπουργείου Εξωτερικών, από τη μία πλευρά, χαρακτηρίζει τις έρευνες παράνομες και δηλώνει ότι δεν έχει δοθεί τουρκική συναίνεση. Από την άλλη, μιλά για συνεργασία, διάλογο και συντονισμό.

Η αντίφαση δεν είναι τυχαία. Η Άγκυρα προβάλλει διάλογο και συνεργασία, αλλά με όρους. Ο διάλογος γίνεται αποδεκτός μόνο εφόσον προηγηθεί αποδοχή της τουρκικής ερμηνείας περί δικαιοδοσίας. Με άλλα λόγια, προσφέρει διάλογο με προϋπόθεση την αποδοχή της δικής της θέσης, υπονομεύοντας έτσι τον ίδιο τον διάλογο.

Η τουρκική αντίδραση δεν είναι αυτοτελής. Αποτελεί μέρος συστηματικής προσπάθειας να παρουσιαστεί η τουρκική “συναίνεση” ως δεδομένο για κάθε δραστηριότητα σε περιοχές που η Ελλάδα θεωρεί εντός της δικής της δικαιοδοσίας.

Το κρίσιμο για Αθήνα και Παρίσι

Για την Αθήνα, το κρίσιμο είναι να μην αποδεχθεί, έστω έμμεσα, την τουρκική προϋπόθεση. Για τη Γαλλία, το κρίσιμο είναι να μη μετατραπεί το τεχνικό έργο σε διπλωματικό προηγούμενο που αναγνωρίζει τουρκική δικαιοδοσία σε περιοχές που η Ελλάδα θεωρεί δικές της.

Η απάντηση δεν πρέπει να είναι απλώς επιχειρησιακή. Πρέπει να είναι σαφώς νομική, πολιτική και διπλωματική. Η Ελλάδα ασκεί την αρμοδιότητα που της αναγνωρίζει το διεθνές δίκαιο, χωρίς να ζητά άδεια από τρίτο κράτος για δραστηριότητες σε περιοχές που θεωρεί εντός της δικής της υφαλοκρηπίδας.

Το καλώδιο, η Γαλλία και η τουρκική "κατανόηση"

Εν αναμονή της έκδοσης NAVTEX για την επανέναρξη των ερευνών του καλωδίου Ελλάδας-Κύπρου, ας μην έχουμε αυταπάτες. Η μορφή και η ένταση της τουρκικής αντίδρασης θα αποκαλύψουν τον πραγματικό ρόλο που διαδραμάτισε η Γαλλία στη “διευθέτηση” του ζητήματος. Θα φανεί επίσης αν η Ελλάδα διατηρεί την πρωτοβουλία των κινήσεων ή αν έχει αποδεχθεί μια άτυπη φόρμουλα συνεννόησης με την Άγκυρα, στην οποία η τουρκική ανοχή λειτουργεί ως προϋπόθεση για την άσκηση ελληνικών δικαιωμάτων.

Δεν χρειάζεται να περιμένουμε επίσημη επιβεβαίωση για να κατανοήσουμε το πολιτικό περιεχόμενο της όλης διαδικασίας. Ένα ελληνικό έργο, σε περιοχή όπου η Ελλάδα επικαλείται κυριαρχικά δικαιώματα, προχωρά με γαλλικό πλοίο, γαλλική εταιρεία και - σύμφωνα με τα όσα λέγονται και γράφονται - γαλλική ενημέρωση της Τουρκίας. Το “ενημέρωση”, με ή χωρίς εισαγωγικά, ανάλογα με την ανάγνωση.

Αν ισχύουν όσα λέγονται, πίσω από αυτή τη διαδικασία δεν κρύβεται καμία τεχνική λεπτομέρεια. Κρύβεται μια πολιτική επιλογή. Η Ελλάδα λέει ότι δεν ζητά άδεια από την Τουρκία, αλλά φαίνεται να οργανώνει τη διαδικασία έτσι ώστε η Άγκυρα να “ενημερωθεί” και να μη θεωρηθεί αναγκαίο να εμποδίσει τις εργασίες. Με άλλα λόγια, η τουρκική “κατανόηση” παρουσιάζεται ως στοιχείο επιτυχίας, ενώ θα έπρεπε να είναι άσχετη με την άσκηση των δικαιωμάτων. Και δεν είναι μόνο θέμα αρχής. Κάθε φορά που η τουρκική ανοχή γίνεται όρος, δημιουργείται προηγούμενο. Την επόμενη φορά θα ζητηθεί ξανά, και η Άγκυρα θα την αξιοποιήσει καταλλήλως. Η αποφυγή ενός πιθανού επεισοδίου έχει αξία, αλλά μόνο όταν είναι επιλογή της ισχυρότερης πλευράς και όχι προϋπόθεση που της επιβλήθηκε.

Αν η Γαλλία εξασφάλισε προσωρινή ανοχή της Τουρκίας για να ξαναρχίσουν οι έρευνες, τότε η κυβέρνηση οφείλει να το πει ευθέως. Αν πάλι δεν την εξασφάλισε, τότε εκθέτει το γαλλικό ερευνητικό σκάφος και το ίδιο το έργο στον αυθαίρετο έλεγχο της Τουρκίας. Υπάρχει και τρίτη ανάγνωση, η επίσημη. Ενημέρωση από σύνεση και για την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας, χωρίς καμία αναγνώριση τουρκικού λόγου. Στέκει όμως μόνο όσο η ενημέρωση παραμένει μονόπλευρη, όσο δηλαδή ούτε το χρονοδιάγραμμα ούτε ο σχεδιασμός προσαρμόζονται στην τουρκική αντίδραση. Από τη στιγμή που προσαρμόζονται, η ενημέρωση γίνεται άτυπη έγκριση. Και στις τρεις περιπτώσεις το κριτήριο είναι ένα. Ποιος καθορίζει το πότε και το πώς. Αν το καθορίζει η Άγκυρα, έστω και σιωπηρά, η ελληνική πλευρά έχει μετατρέψει μια υποτιθέμενη άσκηση κυριαρχίας σε διαπραγμάτευση αντοχής των νεύρων.

Οι χθεσινές δηλώσεις του Άγγελου Συρίγου στο OPEN είναι αποκαλυπτικές. Όταν μας λέει ότι με τον σημερινό ελληνικό στόλο θα ήταν δύσκολο να απομακρυνθούν τουρκικές ναυτικές μονάδες εάν επιχειρούσαν ασκήσεις ή έρευνες στην ανοιχτή θάλασσα μεταξύ Ελλάδας και Κύπρου, τι μας λέει; Ότι σε μια περιοχή σαν κι αυτή, από την οποία θα περάσει το καλώδιο, η Ελλάδα δεν μπορεί να είναι βέβαιη ότι θα επιβάλει έμπρακτα τα δικαιώματά της, αν η Τουρκία επιλέξει να τα αμφισβητήσει.

Αυτή η τοποθέτηση ξεπερνά κατά πολύ τα όρια μιας “τεχνικής αξιολόγησης”. Αποτελεί παραδοχή της απόστασης ανάμεσα στη νομική κατοχύρωση των ελληνικών δικαιωμάτων και στη δυνατότητα έμπρακτης άσκησής τους σε απομακρυσμένη θαλάσσια περιοχή. Η Ελλάδα μπορεί να έχει δίκιο στη Θάλασσα, να επικαλείται το διεθνές δίκαιο και να μιλά για κυριαρχικά δικαιώματα, αλλά αν δεν μπορεί να τα προστατεύσει επιχειρησιακά κι επαφίεται στην καλή θέληση της Τουρκίας! Αυτό πώς λέγεται αγαπητοί φίλοι; Τι ακριβώς σημαίνει η λέξη κυριαρχία;

Η κυβέρνηση οφείλει να σταματήσει να κρύβει αυτή την πραγματικότητα πίσω από γενικόλογες διαβεβαιώσεις περί “προετοιμασίας για κάθε σενάριο”. Αν υπάρχει επιχειρησιακό κενό, ας το ομολογήσει. Αν η λύση είναι η γαλλική κάλυψη, ας εξηγήσει τι ακριβώς αντάλλαγμα ή δεσμεύσεις συνεπάγεται και αν έχει πραγματικό αποτρεπτικό περιεχόμενο. Το ζήτημα δεν είναι αν θα μπει το καλώδιο. Το ζήτημα είναι υπό ποιους όρους θα μπει. Αν μπει επειδή η Ελλάδα επέβαλε τα δικαιώματά της, είναι εθνική επιτυχία. Αν μπει επειδή η Άγκυρα συναίνεσε προσωρινά, αφού πρώτα η Αθήνα αποδέχθηκε έμμεσα τον ρόλο της ως επόπτη της περιοχής, τότε δεν πρόκειται για επιτυχία αλλά για υποχώρηση με την καλύτερη δυνατή διατύπωση.

Η NAVTEX είναι ένα τεστ, και τα κριτήρια πρέπει να τεθούν πριν από το αποτέλεσμα. Επιτυχία θα είναι να προχωρήσουν οι εργασίες χωρίς προσαρμογή του χρονοδιαγράμματος και χωρίς τουρκική συναίνεση που να την παρουσιάζει ως τέτοια η ίδια η Άγκυρα. Αν η Τουρκία περιοριστεί σε φραστική διαμαρτυρία ή σε αντι-NAVTEX, η κυβέρνηση θα παρουσιάσει το αποτέλεσμα ως επιβεβαίωση της σωστής διαχείρισης. Αυτό από μόνο του δεν αποδεικνύει ότι η Ελλάδα κέρδισε κάτι. Μπορεί απλώς να σημαίνει ότι η Τουρκία επέλεξε να μην εμποδίσει, προς το παρόν.

Αν όμως η Άγκυρα κινητοποιήσει μονάδες, επιχειρήσει παρεμπόδιση ή επιβάλει de facto περιορισμούς, τότε θα φανεί αν η γαλλική παρέμβαση είχε πραγματικό περιεχόμενο ή αν ήταν μια ακόμη διπλωματική... φαντασμαγορία. Και θα φανεί, κυρίως, αν η ελληνική κυβέρνηση διαθέτει σχέδιο ή απλώς ελπίζει ότι η Τουρκία θα συμπεριφερθεί με σύνεση.

Η κυριαρχία δεν είναι αντικείμενο επικοινωνιακής διαχείρισης. Είναι η ικανότητα να προστατεύεις τα δικαιώματά σου όταν κάποιος τα αμφισβητεί. Όσο αυτή η ικανότητα λείπει, κάθε “διευθέτηση” με την Τουρκία είναι, στην ουσία, μια διαχειριζόμενη υποχώρηση.

 

- Το φωτογραφικό στιγμιότυπο από τη χθεσινή συνάντηση της πρέσβεως της Γαλλίας με τον υφυπουργό Εξωτερικών και επικεφαλής της Διεύθυνσης Ευρωπαϊκών Σχέσεων, Μεχμέτ Κεμάλ Μποζάι.

Τα κινήματα και ο AI Λεβιάθαν

γράφει ο Βαγγέλης Χωραφάς

Στο πρώτο τέταρτο του 21ου αιώνα, η φύση των παγκόσμιων εξεγέρσεων αναδιαμορφώθηκε ριζικά, μέσα από μια αδιάκοπη τεχνολογική κούρσα ανάμεσα στην κοινωνία των πολιτών και το κράτος. Η τεχνολογία δεν υπήρξε ποτέ ένας ουδέτερος διαμεσολαβητής, αλλά το ίδιο το πεδίο της μάχης. Η εξέλιξη αυτή καταγράφεται σε τρεις μεγάλες ιστορικές φάσεις, με την τελευταία να διαμορφώνει τις προϋποθέσεις για μια πρωτοφανή συνθήκη ψηφιακού ολοκληρωτισμού. Διαβάστ τη συνέχεια εδώ: https://geoeurope.org/2026/10/23/ta-kinimata-kai-o-ai-lebiathan/

Η συντριβή των Ρεπουμπλικανών: μια επική ήττα με αμφίβολα αποτελέσματα

Η εκλογική συντριβή των Ρεπουμπλικανών στις ενδιάμεσες εκλογές είναι επική. Τα έως τώρα αποτελέσματα επιβεβαιώνουν την αποδοκιμασία των Αμερικανών πολιτών απέναντι στην αλλοπρόσαλλη πολιτική της διακυβέρνησης Τραμπ, σε ζητήματα όπως το κόστος ζωής, η εξωτερική πολιτική - συμπεριλαμβανομένου του πολέμου στο Ιράν - και άλλα που κυριάρχησαν τόσο πριν όσο και κατά τη διάρκεια της προεκλογικής συζήτησης.

Ωστόσο, το βασικό ερώτημα σε κάθε εκλογική αναμέτρηση δεν είναι ποιος θα κερδίσει, αλλά τι θα πράξει στη συνέχεια. Θα γίνει άραγε ο κόσμος μας καλύτερος με μια Γερουσία και μια Βουλή των Αντιπροσώπων υπό τον έλεγχο των Δημοκρατικών; Η απάντηση είναι μάλλον όχι.

Σε συμβολικό επίπεδο, πάντως, το αίτημα για επανακαθορισμό της πολιτικής, τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό - που μας αφορά άμεσα - είναι υπαρκτό και δεν μπορεί να αγνοηθεί. Το αν οι Δημοκρατικοί θα το αξιοποιήσουν προχωρώντας σε ουσιαστικές αλλαγές ή θα περιοριστούν σε επιφανειακές προσαρμογές, θα φανεί στους επόμενους μήνες.

Υπάρχει και μια λιγότερο συνηθισμένη ανάγνωση του αποτελέσματος. Οι Αμερικανοί δεν ψήφισαν απλώς κατά του Τραμπ. Ψήφισαν ενδεχομένως και υπέρ ενός θεσμικού ορίου στην εξουσία του. Σε ένα σύστημα όπου η προεδρική εξουσία τείνει να είναι ολοένα και περισσότερο συγκεντρωτική, το Κογκρέσο μπορεί να λειτουργεί και πρέπει να λειτουργεί ως αντίβαρο - όχι ως απλό εργαλείο του κόμματος που το ελέγχει. Αυτό, και μόνο αυτό, θα μπορούσε να θεωρηθεί μια ουσιαστική αλλαγή.

Η κρίση της λογοδοσίας και η δημοκρατία των ισχυρών

Η ελληνική κοινωνία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια βαθύτερη κρίση κοινωνικής προστασίας, θεσμικής εποπτείας και πολιτικής λογοδοσίας. Δεν πρόκειται απλώς για μια κρίση ηθικής ή πολιτικής αξιοπιστίας. Πρόκειται για μια κρίση που αγγίζει τη λειτουργία των θεσμών, την κατανομή της οικονομικής ισχύος και, τελικά, τη σχέση του κράτους με τον πολίτη. Καθώς πλησιάζουν οι εκλογές, οι λεγόμενοι “παράγοντες της αγοράς” (αλήθεια, ποιάς αγοράς;) “παίζουν τα ρέστα τους”. Η τακτική τους συμπυκνώνεται στο “όσο το δυνατόν περισσότερα, όσο πιο γρήγορα γίνεται”. Και τα καταφέρνουν, όταν ο έλεγχος και τα όρια απουσιάζουν, ενώ η λογοδοσία παραμένει συχνά η εξαίρεση και όχι ο κανόνας.

Τα funds και οι servicers έχουν αναδειχθεί σε ισχυρούς μηχανισμούς διαχείρισης απαιτήσεων και εκποίησης περιουσιακών στοιχείων. Οι servicers διαχειρίζονται τα δάνεια για λογαριασμό των επενδυτών, ενώ τα funds αποκτούν και διαχειρίζονται χαρτοφυλάκια απαιτήσεων. Τοκογλύφοι οι περισσότεροι για να λέμε τα πράγματα με το όνομά τους.

Οι πολίτες συχνά βρίσκονται αντιμέτωποι με δυσανάλογα απαιτητικές και γραφειοκρατικά εξαντλητικές διαδικασίες, χωρίς ισότιμη πρόσβαση σε αποτελεσματική νομική προστασία. Η εικόνα ηλικιωμένων που κινδυνεύουν να χάσουν την κατοικία μιας ολόκληρης ζωής αποτελεί ίσως την πιο σκληρή απόδειξη μιας ασυμμετρίας που, όπως και να το κάνουμε, μας προσβάλλει ως κοινωνία.

Η προσβολή αυτή γίνεται εντονότερη όταν η πολιτική ηγεσία επιδεικνύει αυστηρότητα απέναντι στους αδύναμους, ενώ είναι πιο επιεικής απέναντι σε ισχυρά οικονομικά συμφέροντα. Δεν χρειάζεται να υποθέσουμε πρόθεση σε κάθε περίπτωση· αρκεί να παραδεχτούμε ότι η ανισορροπία στην πρόσβαση σε δικαστική και διοικητική προστασία είναι υπαρκτή.

Η υπόθεση του πρώην βουλευτή της Νέας Δημοκρατίας Ανδρέα Πάτση, που αποκαλύφθηκε το φθινόπωρο του 2022, παραμένει χαρακτηριστικό παράδειγμα των ζητημάτων διαφάνειας, ελέγχου και σύγκρουσης συμφερόντων που μπορεί να προκύψουν όταν πολιτική εξουσία συναντά οικονομικές δραστηριότητες. Και δεν είναι η μόνη υπόθεση που εγείρει ερωτήματα.

Αρκετοί βουλευτές-δικηγόροι, από διάφορα κόμματα, διατηρούν ή διατηρούσαν κατά το πρόσφατο παρελθόν νομικές συνεργασίες με τράπεζες ή εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων. Η απλή δικηγορική εκπροσώπηση δεν απαγορεύεται από τον νόμο. Όταν όμως ο νομοθέτης που ψηφίζει για τους πλειστηριασμούς, τα κόκκινα δάνεια και τα funds διατηρεί παράλληλα επαγγελματική σχέση με επωφελούμενους της νομοθεσίας, τότε δεν μιλάμε μόνο για ηθικό ζήτημα. Μιλάμε για δυνητική σύγκρουση συμφερόντων, η οποία πρέπει να δηλώνεται, να ελέγχεται και, όπου κρίνεται αναγκαίο, να αποκλείεται.

Γι’ αυτό τα ερωτήματα είναι αναπόφευκτα. Ποιοί ωφελούνται από τη διατήρηση αυτού του περιβάλλοντος; Ποιοί αποκτούν τα ακίνητα που βγαίνουν “στο σφυρί”; Υπάρχουν τεκμηριωμένες υποψίες ή ερωτήματα για απόκτηση πλειστηριασμένων και κατασχεμένων περιουσιακών στοιχείων από υπουργούς, βουλευτές, πολιτευτές ή πρόσωπα του στενού τους περιβάλλοντος, σε τιμές ή υπό συνθήκες που χρήζουν ελέγχου;

Εφόσον υπάρχουν ενδείξεις και μόνο, αυτές οφείλουν να ερευνηθούν - όχι με υπαινιγμούς, όχι με επιλεκτικές διαρροές, αλλά με πλήρη, διασταυρωμένο και δημόσιο έλεγχο. Να εξεταστούν οι εταιρικές συμμετοχές, οι πραγματικοί δικαιούχοι, οι συγγενικές και επιχειρηματικές διασυνδέσεις, καθώς και κάθε πιθανή σύγκρουση συμφερόντων. Όποιος χρησιμοποιεί δημόσια θέση για ιδιωτικό όφελος πρέπει να λογοδοτεί χωρίς προνόμια και χωρίς εκπτώσεις.

Δεν μπορεί να υπάρχουν δύο μέτρα και δύο σταθμά. Για τον πολίτη, εξοντωτική γραφειοκρατία και αυστηρότητα. Για τους “αόριστους” κι “αδιευκρίνιστους” θεσμικές διευκολύνσεις, δικαιολογίες, καθυστερήσεις και υπεκφυγές.

Δείξτε μου έναν έλληνα βουλευτή ή υπουργό, νυν ή πρώην, που προσωποποίησε με θάρρος την καταπολέμηση της διαφθοράς όπως επιχειρεί να το πράξει στις ΗΠΑ ο υποψήφιος των Δημοκρατικών στο Τέξας, Τζέιμς Ταλαρίκο, απέναντι σε ισχυρά οικονομικά και κομματικά συμφέροντα. Έναν. Μόνον έναν που στάθηκε χωρίς φόβο και χωρίς πάθος απέναντι στο … “συνδικάτο”.

Οφείλουμε να τελειώνουμε με την εποχή της πολιτικής ασυλίας στην πράξη. Να τελειώνουμε την υποκρισία εκείνων που επικαλούνται τη νομιμότητα όταν πρόκειται για την περιουσία των αδύναμων, αλλά διστάζουν να ελέγξουν εξονυχιστικά τις διασυνδέσεις των ισχυρών.

Κάποτε, η απαίτηση για λογοδοσία απέναντι στην εξουσία πήρε ακραίες και αιματηρές διαστάσεις. Σήμερα, η απάντηση δεν μπορεί φυσικά να είναι η βία και η τρομοκρατία. Πρέπει όμως να είναι εξίσου αμείλικτη στο πολιτικό και το θεσμικό πεδίο. Μηδενική ανοχή στην διαφθορά, διαρκής δημόσιος έλεγχος, ανεξάρτητη δικαστική διερεύνηση, άρση κάθε αδικαιολόγητης προστασίας και πολιτική απομόνωση όσων αποδεικνύεται ότι εμπλέκονται σε σχέσεις διαφθοράς.

Η σύγκρουση, γαιτί σε σύγκρουση καταλήγουμε, πρέπει να έχει συγκεκριμένο περιεχόμενο και όχι πολιτικό-κομματικό χρώμα. Υπάρχουν συγκεκριμένα πράγματα που μπορούν να γίνουν.

• Άμεση αναστολή των πλειστηριασμών πρώτης κατοικίας για ευάλωτους οφειλέτες, με σαφή, αντικειμενικά κριτήρια και ουσιαστική - όχι προσχηματική - προστασία των δανειοληπτών.
• Ενισχυμένο εποπτικό έλεγχο των servicers από την Τράπεζα της Ελλάδος: πρακτικές είσπραξης, αμοιβές, προμήθειες, συμβάσεις και πραγματικοί δικαιούχοι.
• Δημοσιοποίηση των νόμιμα ελέγξιμων οικονομικών και εταιρικών σχέσεων πολιτικών προσώπων με επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στην αγορά των κόκκινων δανείων.
• Διερεύνηση κάθε τεκμηριωμένης υπόθεσης απόκτησης εκπλειστηριασμένων ακινήτων από πολιτικούς, συγγενείς τους ή πρόσωπα του στενού πολιτικού/επιχειρηματικού τους περιβάλλοντος, με έμφαση σε ενδεχόμενες συγκρούσεις συμφερόντων.
• Πολιτικές, διοικητικές και ποινικές συνέπειες όπου αποδεικνύονται παραβάσεις ή διαφθορά.
• Ριζική αναθεώρηση του πλαισίου διαχείρισης του ιδιωτικού χρέους, ώστε η πρώτη κατοικία να μην αποτελεί αντικείμενο ανεξέλεγκτης κερδοσκοπίας. 

Να σταματήσουμε να κρυβόμαστε πίσω από την επίκληση των συμβάσεων, των αγορών και των ευρωπαϊκών υποχρεώσεων. Η πολιτική είναι πρωτίστως επιλογή κοινωνικής προστασίας και όχι μηχανισμός κερδοσκοπίας Δεν μπορεί να θεωρείται κανονικότητα το ξεσπίτωμα ηλικιωμένων. Δεν μπορεί να θεωρείται δικαιοσύνη το ξεσπίτωμα του οποιουδήποτε, όταν υπάρχουν εναλλακτικές λύσεις και όταν η διαδικασία δεν είναι δίκαιη. Και δεν μπορεί να θεωρείται επιχειρηματική επιτυχία η εκμετάλλευση της αδυναμίας ανθρώπων που εργάστηκαν μια ολόκληρη ζωή.

Όσοι σχεδίασαν, ψήφισαν, υπερασπίστηκαν ή εκμεταλλεύτηκαν ένα άδικο σύστημα οφείλουν να αντιμετωπίσουν τον έλεγχο και τις συνέπειες των πράξεών τους. Κανένα αξίωμα, κανένα επώνυμο, καμία συγγενική σχέση και καμία οικονομική ισχύς δεν μπορεί να αποτελεί ασπίδα απέναντι στη δικαιοσύνη.

Τα σπίτια των ανθρώπων δεν είναι λάφυρα. Η αξιοπρέπειά τους δεν είναι διαπραγματεύσιμη. Ο κοινωνικός χώρος δεν μπορεί να λογίζεται πεδίο ανεξέλεγκτης κερδοσκοπίας. Και η πολιτική εξουσία δεν είναι ιδιοκτησία κανενός. Οι πλειστηριασμοί πρώτης κατοικίας για ευάλωτους οφειλέτες πρέπει να σταματήσουν υπό όρους και όσοι ευθύνονται για ελλείψεις εποπτείας και λογοδοσίας πρέπει να λογοδοτήσουν. Χωρίς εξαιρέσεις.

Κανένα πολιτικό άβατο. Κανένα τραπεζικό άβατο. Κανένα φορολογικό άβατο. Καμία οικογενειακή ή επιχειρηματική ασυλία. Ο έλεγχος πρέπει να αρχίζει από την κορυφή και να φτάνει μέχρι τον τελευταίο κρίκο κάθε μηχανισμού που αποδεδειγμένα λειτουργεί εις βάρος των πολιτών.

 

Το τουρκολιβυκό μνημόνιο και η επιλεκτική χρήση του διεθνούς δικαίου από την Άγκυρα

Στη συνεδρίαση του Συμβουλίου Ασφαλείας στις 29 Οκτωβρίου, ο Κυριάκος Μητσοτάκης έθεσε εκ νέου το ζήτημα του τουρκολιβυκού μνημονίου. Ο Τούρκος μόνιμος αντιπρόσωπος, Αχμέτ Γιλντίζ, απάντησε με την πάγια τουρκική επιχειρηματολογία. Η ανταλλαγή των απόψεων έχει ήδη καλυφθεί εκτενώς. Μένει να φανεί τι από αυτά που ειπώθηκαν αντέχει νομικά.

Η συνεδρίαση έλαβε χώρα λίγες ημέρες μετά την έγκριση του μνημονίου από τη Βουλή της Βεγγάζης, εξέλιξη που ενισχύει το τουρκικό αφήγημα περί ευρείας εσωτερικής αποδοχής. Η Ελλάδα, η Κύπρος, η Αίγυπτος, το Μπαχρέιν, τα ΗΑΕ - αλλά και η Ευρωπαϊκή Ένωση και οι Η.Π.Α. μετά την “πατάτα” της πρώτης ανακοίνωσης - απέρριψαν την εξέλιξη αυτή με κοινή τους δήλωση, επισημαίνοντας ότι το μνημόνιο παραμένει παράνομο, άκυρο και άνευ έννομων συνεπειών για τρίτα κράτη.

Η εσωτερική επικύρωση ενός κράτους, δεν μετατρέπει μια οριοθέτηση σε νόμιμη ούτε τη καθιστά δεσμευτική για τρίτους. Το νομικό ζήτημα παραμένει ακέραιο.

Τρεις αδυναμίες της τουρκικής θέσης

Η επιχειρηματολογία του Τούρκου πρέσβη στηρίχθηκε σε υπαρκτές αρχές του διεθνούς δικαίου, τις οποίες όμως αξιοποίησε επιλεκτικά, χωρίς να αντιμετωπίσει τις συνέπειές τους στη συγκεκριμένη περίπτωση.

Πρώτον, συγχέει το δικαίωμα σύναψης συμφωνιών με τη νομιμότητα του περιεχομένου τους. Επικαλείται την UNCLOS, αλλά αποσιωπά το άρθρο 121, σύμφωνα με το οποίο τα νησιά έχουν δικό τους καθεστώς και δικαιούνται θαλάσσιων ζωνών. Η δε “μειωμένη επήρεια” ορισμένων νησιών σε μια οριοθέτηση δεν συνεπάγεται την απουσία θαλάσσιων δικαιωμάτων τους.

Δεύτερον, μετατοπίζει τη συζήτηση στη συνεργασία με τρίτες χώρες, στο Κυπριακό και στον διάλογο. Είναι θέματα σημαντικά, αλλά δεν απαντούν στο βασικό ερώτημα: με ποιά νομική βάση μια διμερής ρύθμιση μπορεί να διέρχεται από περιοχή όπου υπάρχουν δικαιώματα τρίτου παράκτιου κράτους;

Τρίτον, παρουσιάζει το μνημόνιο ως ολοκληρωμένο και κατοχυρωμένο αποτέλεσμα. Στην πραγματικότητα, η νομιμότητά του αποτελεί αντικείμενο σοβαρής διεθνούς αμφισβήτησης και δεν έχει παραγάγει έννομη δεσμευτικότητα έναντι της Ελλάδας ή άλλων κρατών της περιοχής.

Η αντίφαση της “ευθυδικίας”

Η σημαντικότερη αντίφαση της τουρκικής θέσης έγκειται στην προσφυγή της στην ευθυδικία. Η Άγκυρα την επικαλείται ως θεμελιώδη αρχή, αλλά ταυτόχρονα παρουσιάζει τη δική της ερμηνεία ως ήδη κατοχυρωμένο αποτέλεσμα, χωρίς να εξηγεί πώς η συμφωνία με τη Λιβύη ικανοποιεί τις απαιτήσεις μιας δίκαιης και νομότυπης οριοθέτησης.

Η ευθυδικία δεν είναι αυτομάτως πηγή συγκεκριμένων θαλάσσιων ζωνών ούτε δικαιολογεί την παράκαμψη δικαιωμάτων τρίτων. Λειτουργεί ως κριτήριο μέσα σε μια διαδικασία που οφείλει να λαμβάνει υπόψη τη γεωγραφία, την αρχή της μη επιβάρυνσης και τα έννομα συμφέροντα όλων των παράκτιων κρατών.

Η ελληνική θέση

Η ελληνική θέση είναι σαφής και δεν αμφισβητεί το δικαίωμα Τουρκίας και Λιβύης να συνάπτουν διεθνείς συμφωνίες. Μια τέτοια αμφισβήτηση θα ήταν νομικά αδύναμη και θα επέτρεπε στην Άγκυρα να μεταφέρει τη συζήτηση στο πεδίο της κρατικής κυριαρχίας.

Η Ελλάδα υποστηρίζει κάτι πιο ουσιαστικό. Το δικαίωμα σύναψης συμφωνίας δεν συνεπάγεται δικαίωμα αυθαίρετης οριοθέτησης ούτε επιτρέπει την παραβίαση των δικαιωμάτων τρίτων παράκτιων κρατών. Η Τουρκία και η Λιβύη δεν διαθέτουν αντίθετες ή γειτονικές ακτές που να θεμελιώνουν τη συγκεκριμένη οριοθέτηση, ενώ το μνημόνιο αγνοεί τα ελληνικά νησιά και τα δικαιώματά τους βάσει της UNCLOS και του εθιμικού διεθνούς δικαίου.

Η Τουρκία μπορεί να μην είναι συμβαλλόμενο μέρος της UNCLOS, δεσμεύεται όμως από τους κανόνες της που έχουν αποκτήσει εθιμικό χαρακτήρα. Μπορεί να υποστηρίζει μειωμένη επήρεια για ορισμένα νησιά, δεν μπορεί όμως να τη μετατρέπει σε γενική άρνηση της ύπαρξης θαλάσσιων δικαιωμάτων τους. Και μπορεί να έχει συνάψει συμφωνία με τη Λιβύη, δεν μπορεί όμως να επιβάλει στην Ελλάδα τις συνέπειες μιας ρύθμισης στην οποία δεν συμμετείχε.

Το ουσιαστικό πρόβλημα 

Το πραγματικό πρόβλημα του τουρκολιβυκού μνημονίου δεν είναι ότι Τουρκία και Λιβύη συζήτησαν ή συνήψαν συμφωνία. Είναι ότι χαράσσουν γραμμή σε θαλάσσια περιοχή όπου υφίστανται επικαλυπτόμενα δικαιώματα τρίτου κράτους, χωρίς προηγούμενη εξέταση και διευθέτησή τους σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο.

Αυτή είναι η ισχυρότερη νομική βάση της ελληνικής θέσης και πρέπει να βρίσκεται στο επίκεντρο της διπλωματικής μας προσπάθειας. Η παρέμβαση του πρωθυπουργού έχει αξία επειδή επανέφερε το ζήτημα στο διεθνές πεδίο. Η ελληνική στρατηγική όμως δεν μπορεί να εξαντλείται σε επιτυχημένες παρεμβάσεις ή επαναλαμβανόμενες καταγγελίες.

Απαιτεί σταθερή και δημόσια διατυπωμένη πρόταση για την οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ, συνεπή νομική τεκμηρίωση και σαφήνεια ως προς το εύρος των θαλάσσιων ζωνών που η χώρα προτίθεται να υπερασπιστεί.

Η Τουρκία μπορεί να επαναλαμβάνει τις θέσεις της, να επικαλείται την ευθυδικία, τον διάλογο και τη διμερή συμφωνία με τη Λιβύη. Δεν μπορεί όμως να μετατρέπει τη δική της ερμηνεία του διεθνούς δικαίου σε δεσμευτικό κανόνα για τους υπόλοιπους. Αυτό είναι το ουσιαστικό διακύβευμα και σε αυτό πρέπει να επικεντρωθεί η ελληνική διπλωματία.

Το παρόν κείμενο εξηγεί γιατί το τουρκολιβυκό μνημόνιο δεν παράγει έννομα αποτελέσματα έναντι της Ελλάδας. Το προηγούμενο άρθρο μου, "Όχι αδιαφορία, όχι υστερία: η Ελλάδα χρειάζεται στρατηγική", εξηγεί γιατί η απάντηση της χώρας μας δεν μπορεί να σταματά εκεί.

Η νομική αμφισβήτηση είναι αναγκαία· η στρατηγική είναι απαραίτητη.

 

 

Το ανάστημα της ελευθερίας

 

"Με το αστραφτερό σου οπλίσου δίκιο,
χτύπησε τη βία θαρρετή.
Κάλλιο να ’χεις θάνατο αντρίκειο,
παρά νάζηες δίχως αρετή!"

… γράφει ο Γιώργος Αθάνας στο ποίημά του "Γλυκιά μου Ελλάδα", υμνώντας το έπος εκείνων που τόλμησαν να ορθώσουν το ανάστημά τους απέναντι στην ισχύ του αντιπάλου. Εκείνων των "ξυπόλυτων" που δεν δείλιασαν μπροστά στον εισβολέα, αλλά αντιστάθηκαν, γνωρίζοντας πως υπάρχουν στιγμές στην Ιστορία κατά τις οποίες η υποχώρηση κοστίζει ακριβότερα από τη θυσία.

Εκείνων των "ρακένδυτων" που γνώριζαν κάτι που συχνά αγνοούν οι τεχνοκράτες, οι γραφειοκράτες και κάθε λογής διαχειριστές: η Ιστορία δεν γράφεται μόνο από τους αριθμητικά ισχυρότερους, ούτε από εκείνους που διαθέτουν τα περισσότερα μέσα. Γράφεται και από εκείνους που, έχοντας το δίκιο με το μέρος τους, αρνούνται να συμβιβαστούν με το άδικο. Από εκείνους που γνωρίζουν ότι η ελευθερία δεν χαρίζεται, η αξιοπρέπεια δεν εκχωρείται και το δίκαιο δεν προστατεύεται μόνο με διακηρύξεις.

Ξαναδιαβάστε τους στίχους. Αναλογιστείτε πόση ιστορική μνήμη και πόση συλλογική εμπειρία συμπυκνώνονται σε τέσσερις μόλις γραμμές. Δείτε πώς το ελληνικό πνεύμα, με τις διαχρονικές του αντιφάσεις, τις τραγωδίες και τις αναγεννήσεις του, εξακολουθεί να αναμετριέται με τα ίδια θεμελιώδη ερωτήματα... την ελευθερία, την αξιοπρέπεια, τη δικαιοσύνη και το τίμημα της αντίστασης.

Με σολωμική έμπνευση, ο Αθάνας κατορθώνει, με ελάχιστες λέξεις, να αποτυπώσει το τραγικό μεγαλείο ενός λαού που διεκδίκησε το δικαίωμά του να υπάρχει ελεύθερος. Ενός λαού που έμαθε, μέσα από τις ιστορικές του δοκιμασίες, πως η ελευθερία δεν είναι αφηρημένη έννοια ούτε παραχώρηση των ισχυρών, αλλά δικαίωμα που, όταν αμφισβητείται, απαιτεί αποφασιστικότητα, αυταπάρνηση και, ενίοτε, θυσίες.

Και αυτό το μεγαλείο αναδύεται ξανά και ξανά μέσα από τις πιο οδυνηρές καμπές της Ιστορίας. Συχνά, μέσα από τη βία. Όχι, όμως, τη βία του ισχυρού που επιβάλλεται, αλλά από την αντίσταση εκείνου που, στερημένος μέσων και πλεονεκτημάτων, αρνείται να αποδεχθεί ως φυσική τάξη την αδικία. Εκείνου που εξαντλεί τα περιθώρια της υπομονής, αλλά δεν συγχέει την αυτοσυγκράτηση με την παραίτηση ούτε την ειρήνη με την υποταγή.

Δεν πρόκειται για μια άκριτη εξύμνηση της βίας ούτε για την αποδοχή της ως αυτοσκοπού. Πρόκειται για την αναγνώριση ότι το δίκαιο δεν μπορεί να απαιτεί από τον αδύναμο να αποδέχεται επ’ αόριστον απειλές και καταπίεση στο όνομα μιας επίπλαστης ειρήνης. Επιπλέον, η Ιστορία δεν είναι απλώς αναδρομή στο παρελθόν· είναι μια διαρκής υπενθύμιση των ευθυνών που γεννά το παρόν.

Σήμερα, η Ελλάδα βρίσκεται αντιμέτωπη με μια Τουρκία που επιμένει να αμφισβητεί την κυριαρχία της, να εγείρει διεκδικήσεις επί των κυριαρχικών της δικαιωμάτων και να συντηρεί, με απειλές και αναθεωρητικές αξιώσεις, ένα περιβάλλον διαρκούς έντασης στο Αιγαίο και την ευρύτερη περιοχή.

Η ειρήνη αποτελεί στρατηγική επιλογή μας και η διπλωματία αναγκαίο εργαλείο. Καμία από τις δύο, όμως, δεν μπορεί να στηρίζεται στην ανοχή τετελεσμένων, στην αποδοχή των απειλών ή στη σταδιακή εξοικείωση με την αμφισβήτηση των εθνικών μας δικαιωμάτων.

Οι Έλληνες δεν χρειάζεται να αναζητήσουμε τη δικαίωση του παρόντος στις θυσίες του παρελθόντος. Οφείλουμε, όμως, να αντλήσουμε από αυτές την επίγνωση ότι η ελευθερία, η εθνική κυριαρχία και η αξιοπρέπεια δεν διασφαλίζονται με ευχολόγια ούτε διατηρούνται αυτονόητα στο πέρασμα του χρόνου. Διασφαλίζονται όταν ένα κράτος γνωρίζει τι υπερασπίζεται, διαθέτει τη βούληση και τα μέσα να το πράξει και καθιστά σαφές προς κάθε κατεύθυνση ότι δεν πρόκειται να αποδεχθεί καμία επιβολή.

Το δίκαιο δεν αρκεί να διακηρύσσεται. Πρέπει και να προστατεύεται. Να επιδιώκουμε την ειρήνη, αλλά να μην παραδίδουμε ό,τι δικαιωματικά μάς ανήκει για να την εξασφαλίσουμε. Διάλογος, ναι - φτάνει να μην εκλαμβάνεται ως αδυναμία. Αποφυγή σύγκρουσης, ναι - χωρίς όμως να φοβόμαστε να υπερασπιστούμε όσα δεν είμαστε διατεθειμένοι να διαπραγματευτούμε.

Χρόνια πολλά σε όλους μας.
 

Όχι αδιαφορία, όχι υστερία: η Ελλάδα χρειάζεται στρατηγική

 

Στον απόηχο της κύρωσης του τουρκολιβυκού μνημονίου από το κοινοβούλιο της Λιβύης - το οποίο, παρεμπιπτόντως, δεν εκπροσωπεί κανέναν και τίποτα - και σε συνέχεια του χθεσινού μου άρθρου στο GeoEurope, θα ήθελα να διατυπώσω ορισμένες επισημάνσεις, οι οποίες μπορούν να μας βοηθήσουν να αποκτήσουμε μια σαφέστερη εικόνα του ζητήματος, κυρίως σε ό,τι έχει να κάνει με τη χώρα μας. Άλλωστε, και στο χθεσινό μου άρθρο σημείωνα ότι θα πρέπει επιτέλους να πούμε αλήθειες.

Πρώτον, αποδίδουμε στο τουρκολιβυκό μνημόνιο, κατά τα άλλα παράνομο και ανυπόστατο, πολύ μεγαλύτερη σημασία απ’ όση πραγματικά έχει, με αποτέλεσμα να ενισχύουμε εμείς οι ίδιοι τη βαρύτητά του. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, καταλήγουμε ουσιαστικά να το νομιμοποιούμε στην πράξη, θα έλεγε κανείς, επειδή αυτό εξυπηρετεί τις δικές μας πολιτικές επιλογές, έστω κι αν το τίμημα είναι η αποδυνάμωση των ίδιων μας των κυριαρχικών δικαιωμάτων.

Δεύτερον, γιατί μας εξυπηρετεί αυτή η στάση; Επειδή η Ελλάδα, δυστυχώς, αδυνατεί να λειτουργήσει έξω από το πλαίσιο του κατευνασμού και της υποχωρητικότητας. Μπορεί στο παρελθόν να υπήρχαν αντικειμενικοί λόγοι που επέβαλλαν μια τέτοια προσέγγιση. Ωστόσο, από την εποχή Σημίτη και έπειτα, έχουν οικοδομηθεί πολιτικές καριέρες πάνω σε αυτήν ακριβώς τη λογική, η οποία σταδιακά μετατράπηκε από επιλογή τακτικής σε πάγια αντίληψη για την άσκηση της εξωτερικής πολιτικής.

Δεν χρειάζεται να αναζητήσουμε μακριά τα σχετικά παραδείγματα. Ο νυν υπουργός Εξωτερικών δήλωσε ότι η Ελλάδα δεν έχει αντίρρηση να ενημερώνει γραπτώς την Τουρκία για την πορεία του έργου της ηλεκτρικής διασύνδεσης, προσθέτοντας, βεβαίως, ότι η χώρα μας δεν πρόκειται να ζητήσει την άδειά της για την υλοποίησή του. Η διάκριση αυτή είναι μεν σαφής σε επίπεδο διακηρύξεων, δεν αναιρεί, ωστόσο, το γεγονός ότι η Αθήνα εξακολουθεί να κινείται μέσα σε ένα πλαίσιο το οποίο, αντί να διευρύνει τα περιθώρια δράσης της, την υποχρεώνει να προσαρμόζει τις κινήσεις της στις απαιτήσεις της Άγκυρας.

Τρίτον, ο κατευνασμός και η υποχωρητικότητα, ως κυρίαρχο πλαίσιο άσκησης της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, επιτρέπουν μόνο περιορισμένα περιθώρια ελιγμών. Πρόκειται, άλλωστε, για μια ευελιξία εκ των υστέρων, καθαρά αντιδραστική, και όχι για μια δημιουργική στρατηγική που διαμορφώνει τις εξελίξεις αντί να ακολουθεί τις πρωτοβουλίες της άλλης πλευράς.

Αυτή ήταν, σε μεγάλο βαθμό, η πρακτική και του Νίκου Δένδια, ο οποίος, αν και διαφωνούσε με τη λογική του κατευνασμού, βρέθηκε αναγκασμένος να υπηρετεί το συνολικό πλαίσιο της κυβερνητικής πολιτικής και τελικά αντικαταστάθηκε. Την ίδια προσέγγιση ακολουθεί σήμερα ο Γιώργος Γεραπετρίτης, με τη διαφορά ότι στην περίπτωσή του η προσαρμογή σε αυτήν τη λογική εμφανίζεται περισσότερο συνειδητή και πρόθυμη.

Μετά την κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου, η Αθήνα έσπευσε - σύμφωνα με δημοσιεύματα - να εντείνει τις διπλωματικές διεργασίες με την Αίγυπτο, επιδιώκοντας την επέκταση της συμφωνίας οριοθέτησης της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ) μεταξύ των δύο χωρών. Η κίνηση αυτή είναι εύλογη στο πλαίσιο της προσπάθειας ενίσχυσης των ελληνικών θέσεων στην Ανατολική Μεσόγειο. Δεν παύει, ωστόσο, να εντάσσεται σε μια ευρύτερη λογική εκ των υστέρων αντίδρασης στις πρωτοβουλίες της Άγκυρας, αντί μιας συνεκτικής στρατηγικής που θα καθορίζει εκ των προτέρων το πεδίο των εξελίξεων.

Την ίδια στιγμή, οι πολεμικές ιαχές και οι εκκλήσεις για άμεση, μονομερή λήψη δραστικών μέτρων - όπως, για παράδειγμα, η επέκταση των χωρικών μας υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια - κατακλύζουν τον δημόσιο λόγο, συχνά συσκοτίζοντας αντί να διαφωτίζουν τον διάλογο. Τέτοιου είδους παρεμβάσεις, όταν διατυπώνονται χωρίς την αναγκαία στρατηγική και γεωπολιτική στάθμιση, δεν προσφέρουν ουσιαστικές λύσεις. Αντιθέτως, κινδυνεύουν να περιπλέξουν περαιτέρω μια ήδη σύνθετη κατάσταση, καλλιεργώντας προσδοκίες τις οποίες η πολιτική ηγεσία ενδέχεται να δυσκολευτεί να διαχειριστεί.

Υπάρχουν, άλλωστε, και άλλοι τρόποι άσκησης πίεσης προς την Τουρκία, οι οποίοι δεν εξαντλούνται σε δημόσιες διακηρύξεις ούτε προϋποθέτουν την εκ των προτέρων δημοσιοποίηση κάθε διαθέσιμης επιλογής. Ο δημόσιος λόγος και το διαδίκτυο δεν αποτελούν το κατάλληλο πεδίο για την ανάλυση ή την αποκάλυψη τέτοιων κινήσεων. Η αποτελεσματικότητά τους, άλλωστε, εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τον αιφνιδιασμό, τη σωστή χρονική επιλογή και την ύπαρξη συγκεκριμένου σχεδιασμού. Πάντως, η πιο ορθή απάντηση δεν είναι ούτε η αδιαφορία ούτε η δημόσια υστερία, αλλά συνεχής, χαμηλού θορύβου και πολυεπίπεδη αντιστάθμιση. 

Η Τουρκία δεν έχει εγκαταλείψει τον αναθεωρητικό της προσανατολισμό ούτε την επιδίωξή της να περιορίσει δραστικά την ελληνική παρουσία και επιρροή στην ευρύτερη περιοχή. Η ιστορική εμπειρία και η διαχρονική συμπεριφορά της Άγκυρας δεν επιτρέπουν εφησυχασμό. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι κάθε ελληνική αντίδραση πρέπει να υπαγορεύεται από την ένταση της στιγμής. Κάθε σπασμωδική κίνηση, ιδίως όταν υπαγορεύεται από την πίεση της κοινής γνώμης ή από την ανάγκη πολιτικής επίδειξης αποφασιστικότητας, μπορεί να αποδειχθεί εξαιρετικά επικίνδυνη, εφόσον δεν εντάσσεται σε έναν ευρύτερο και συνεκτικό σχεδιασμό. 

Πέρα, όμως, από όλα τα παραπάνω, υπάρχει μια προϋπόθεση χωρίς την οποία καμία στρατηγική δεν μπορεί να αποδώσει: η πολιτική βούληση. Για να αντιμετωπίσουμε αποτελεσματικά την Τουρκία και τον αναθεωρητισμό της, δεν αρκούν οι διπλωματικές διαμαρτυρίες, οι αποσπασματικές πρωτοβουλίες ή οι διακηρύξεις περί αποφασιστικότητας. Απαιτείται η βούληση να αξιοποιήσουμε στην πράξη τα διαθέσιμα μέσα, να αναλάβουμε το αναγκαίο πολιτικό κόστος και να διαμορφώσουμε μια στρατηγική με σαφείς στόχους και συνέπεια στην εφαρμογή της. Και αυτήν τη βούληση, δυστυχώς, δεν τη διαθέτουμε στον βαθμό που απαιτούν οι περιστάσεις.

Αυτό είναι το μεγαλύτερο πρόβλημά μας.

Το στρατηγικό κενό της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής

Κριτική παρατήρηση για τη Λιβύη, την αποτροπή και την ανάγκη εθνικού σχεδιασμού

Σύμφωνα με τη μακιαβελική σκέψη, ο σοβαρότερος κίνδυνος για έναν ηγέτη – και, κατ’ επέκταση, για έναν λαό ή μια χώρα – δεν είναι πάντα ο εξωτερικός εχθρός. Είναι συχνά οι ίδιες οι αυταπάτες του, τα πάθη του, η αδυναμία του να διαβάσει την πραγματικότητα και η έλλειψη στρατηγικής σκέψης.

Κάποια στιγμή θα πρέπει να μιλήσουμε έξω από τα δόντια για τις αποτυχίες της ελληνικής εξωτερικής και αμυντικής πολιτικής. Όχι μόνο για τα λάθη και τις αστοχίες της συγκυρίας, αλλά και, σε βάθος χρόνου, για την αδυναμία της χώρας να διαμορφώνει την εξωτερική της πολιτική και τις διεθνείς της σχέσεις με συνεκτικό, διαχρονικό και λειτουργικό σχεδιασμό.

Αυτή είναι μία κριτική, όχι μια γενική καταδίκη. Διαβάστε τη συνέχεια εδώ: https://geoeurope.org/2026/10/23/to-stratigiko-keno-tis-ellinikis-exot/

 

Τι δεν ξέρουμε ακόμη για τον Κάθετο Διάδρομο

Το γεγονός ότι ο Κάθετος Διάδρομος βρίσκεται στο επίκεντρο των συζητήσεων τις τελευταίες ημέρες, με αφορμή την αποπομπή Guilfoyle, αποτελεί ένδειξη ότι διακυβεύονται σημαντικά οικονομικά και στρατηγικά συμφέροντα, τα οποία δεν περιορίζονται μόνο στην ασφάλεια εφοδιασμού της Ευρώπης κατά το επίσημο κυβερνητικό αφήγημα στην Ελλάδα.

Η γεωγραφική θέση της χώρας μας, οι υποδομές LNG και η διασύνδεσή της με χώρες της βαλκανικής χερσονήσου είναι αντικείμενο ανταγωνισμού. Κανείς δεν δύναται να αμφισβητήσει ότι η δυνατότητα να αποτελέσει βασική πύλη εισόδου φυσικού αερίου προς τη Νοτιοανατολική και την Κεντρική Ευρώπη προσφέρει στη πατρίδα μας σημαντικές ευκαιρίες. Δεν εξασφαλίζει, όμως, αυτομάτως ούτε την εμπορική επιτυχία των σχετικών σχεδίων, ούτε τη μετατροπή της γεωγραφικής της θέσης σε διαρκή πολιτική και διαπραγματευτική ισχύ. Διαβάστε τη συνέχεια εδώ: https://geoeurope.org/2026/10/20/ti-den-xeroume-akomi-gia-ton-katheto-dia/

 

Η Δύση: O Ρούμπιο, το MAGA και οι Δημοκρατικοί

γράφει ο Βαγγέλης Χωραφάς

Αν και η ομιλία του Μάρκο Ρούμπιο εκφωνήθηκε στην Αθήνα με έναν εντυπωσιακό τοπικό συμβολισμό, ο πραγματικός της στόχος, ο βασικός αποδέκτης και ο πολιτικός της σχεδιασμός, κοιτούσαν ξεκάθαρα προς το εσωτερικό ακροατήριο των Ηνωμένων Πολιτειών και το μέλλον του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος.

Η έννοια της «Δύσης» αποτελεί πλέον το κεντρικό πεδίο μιας βαθιάς ιδεολογικής σύγκρουσης που αναδιαμορφώνει την αμερικανική πολιτική σκηνή. Καθώς το κίνημα MAGA (Make America Great Again) βρίσκεται στο τιμόνι της διακυβέρνησης των Ηνωμένων Πολιτειών, ο τρόπος με τον οποίο οι Ρεπουμπλικάνοι αντιλαμβάνονται τη Δύση καθορίζει την παγκόσμια γεωπολιτική σκακιέρα. Την ίδια στιγμή, το Δημοκρατικό Κόμμα επιχειρεί να ανασυνταχθεί, αναζητώντας τη δική του απάντηση στην κρίση του δυτικού κόσμου. Διαβάστε τη συνέχεια εδώ: https://geoeurope.org/2026/10/13/i-dysi-o-roumpio-to-maga-kai-oi-dimokratiko/

 

Νέα Δημοκρατία: Από τον Καραμανλή στον μητσοτακισμό

Αν θέλουμε να είμαστε πολιτικά συνεπείς, ο ιστορικός κύκλος της Νέας Δημοκρατίας έκλεισε τη στιγμή που ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης διεκδίκησε και κατέλαβε την ηγεσία της. Ποιός το λέει αυτό; Όχι εγώ. Το λέει η ίδια η ακολουθία των πραγμάτων και των γεγονότων. Το λέει, κυρίως, η πορεία που ακολούθησε έκτοτε το κόμμα και η σταδιακή μετάλλαξη της πολιτικής του φυσιογνωμίας.

Παρά τις φιλότιμες προσπάθειες που ακολούθησαν την πτώση του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη, η Νέα Δημοκρατία δεν επανήλθε ποτέ στις αρχές και τις αξίες από τις οποίες ξεκίνησε. Με τον υιό Μητσοτάκη βρέθηκε και πάλι στο ίδιο σημείο από το οποίο είχε απομακρυνθεί η παράταξη επί πατρός.

Από κει και πέρα, το πραγματικό, το αυθεντικό κομμάτι της Νέας Δημοκρατίας παρέμεινε μακράν και πέρα από αυτό το μόρφωμα που σήμερα, δυστυχώς, απολαμβάνει μια κοινωνική και εκλογική αποδοχή ικανή να το κρατά στην επιφάνεια. Μια αποδοχή, όμως, που δεν πρέπει να συγχέεται με πολιτική ταύτιση ούτε με ιστορική συνέχεια, διότι άλλο πράγμα είναι η εκλογική ισχύς και ύπαρξη ενός κόμματος και άλλο η διατήρηση της πολιτικής του ταυτότητας.

Η Νέα Δημοκρατία που οικοδομήθηκε ως έκφραση μιας συγκεκριμένης παράταξης, μιας συγκεκριμένης αντίληψης για το κράτος, την κοινωνία, την οικονομία και τον ρόλο της Ελλάδας, δεν είναι η Νέα Δημοκρατία που βλέπουμε σήμερα. Όποιος νομίζει ότι η πολιτική συνέχεια φαίνεται από το όνομα ή το έμβλημα πλανάται πλάνη οικτρά. Η πολιτική συνέχεια φαίνεται και κρίνεται από τις αρχές και τις αξίες που ακολουθούνται και από τις προτεραιότητες και τις πολιτικές που υπηρετούνται. Όταν αυτά μεταβάλλονται η ιστορική συνέχεια έχει διαρραγεί.

Θα μπορούσα να γράψω πολλά αλλά, η ουσία δεν βρίσκεται στις όποιες σκέψεις, απόψεις ή αναλύσεις του καθενός μας. Βρίσκεται μέσα στην καθημερινότητα. Και εκεί, η απόσταση ανάμεσα στην Νέα Δημοκρατία και τον μητσοτακισμό δεν είναι θεωρητική. Είναι ορατή. Μετρήσιμη!

Είναι ορατή στον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεται η έννοια του έθνους, της ιστορικής συνέχειας, της κοινωνικής συνοχής και της ίδιας της πολιτικής ευθύνης. Είναι ορατή σε μια αντίληψη που συχνά αντιμετωπίζει την εθνική ταυτότητα ως κάτι παρωχημένο, την παράδοση ως βαρίδι και την κοινωνία ως άθροισμα ατομικών συμφερόντων, χωρίς ιστορική μνήμη και χωρίς κοινό προσανατολισμό. Είναι, τέλος, μετρήσιμη στο αποτέλεσμα.

Η απόσταση και η διαφορά κάθε δημοκρατικού πολίτη από το συνονθύλευμα του μητσοτακισμού δεν είναι απλώς μια προσωπική διαφορά. Είναι μια βαθιά πολιτική απόρριψη μιας αντίληψης που, δυστυχώς, θα στοιχίσει στην πατρίδα μας - και το κόστος αυτό δεν θα περιοριστεί σε έναν εκλογικό κύκλο ούτε θα αποτυπωθεί μόνο στους αριθμούς μιας κάλπης.

Η παράταξη που ίδρυσε ο Κωνσταντίνος Καραμανλής είχε μια συγκεκριμένη πολιτική αφετηρία και μια συγκεκριμένη αντίληψη για την πατρίδα, τη δημοκρατία, την κοινωνική συνοχή και το κοινό αγαθό. Η ίδια η ιδρυτική διακήρυξη του 1974 έθετε αυτές τις έννοιες στον πυρήνα της πολιτικής της ταυτότητας. Η σύγκριση με την Νέα Δημοκρατία του Μητσοτάκη, για όποιον θέλει πραγματικά να δει, είναι αμείλικτη.

Γι’ αυτό και στα 52 χρόνια της Νέας Δημοκρατίας δεν θα έπρεπε να μιλάμε μόνο για το πόσο άντεξε. Θα έπρεπε να μιλάμε και για το πόσο άλλαξε. Και ίσως αυτή να είναι η πιο σκληρή αλλά και η πιο ειλικρινής αποτίμηση. Η διάρκεια στον χρόνο δεν συνιστά δικαίωση. Η εκλογική επικράτηση δεν στοιχειοθετεί πολιτική συνέχεια και η διατήρηση ενός ονόματος δεν αποτελεί απόδειξη διατήρησης μιας παράταξης. Με αυτά - και με άλλα πολλά - αναρωτιέμαι τί στ’ αλήθεια εορτάζουυν οι φίλοι νεοδημοκράτες σήμερα.

 

 

Το δίλημμα εγκατάλειψη vs εγκλωβισμός στο ΝΑΤΟ

γράφει ο Βαγγέλης Χωραφάς 

Οι στρατιωτικές συμμαχίες δεν εξαλείφουν το «δίλημμα ασφάλειας» (security dilemma), αλλά το μετατοπίζουν από το επίπεδο της διακρατικής αντιπαλότητας στο επίπεδο εντός της συμμαχίας. Ο Glenn H. Snyder, στην κλασική του εργασία «The Security Dilemma in Alliance Politics» (1984) και στο μεταγενέστερο βιβλίο Alliance Politics, ανέδειξε ότι τα κράτη που συγκροτούν συμμαχίες αντιμετωπίζουν δύο συμμετρικούς αλλά αντίθετους φόβους: τον φόβο εγκατάλειψης (abandonment) και τον φόβο εγκλωβισμού (entrapment).

Στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ, το δίλημμα αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς η συμμαχία λειτουργεί ταυτόχρονα ως μηχανισμός συλλογικής άμυνας, ως φορέας διαμόρφωσης στρατηγικής κουλτούρας και ως πεδίο διαπραγμάτευσης εθνικών συμφερόντων. To άρθρο έχει τρεις στόχους: (α) να συνοψίσει το θεωρητικό πλαίσιο του διλλήματος ασφαλείας, (β) να δείξει πώς αυτό εκδηλώνεται σε διαφορετικά κράτη-μέλη και υποψήφιες χώρες, και (γ) να το εφαρμόσει στην τουρκική συζήτηση, με επίκεντρο την πρόταση του Cem Gürdeniz για αποχώρηση από την ολοκληρωμένη στρατιωτική δομή του ΝΑΤΟ. Διαβάστε τη συνέχεια εδώ: https://geoeurope.org/2026/09/20/to-dilimma-egkataleipsi-vs-egklobismos-s/

 

Η ταυτοτική ανεπάρκεια της Τουρκίας: Από την παραποίηση της Ιστορίας στη γεωπολιτική διεκδίκηση / Turkey's Identity Deficit: From the Falsification of History to Geopolitical Claims

🇬🇷 Πώς το κενό θεμελίωσης μετατρέπεται σε μηχανισμό ιστορικής και πολιτισμικής διαστρέβλωσης

Η “Οδύσσεια” του Κρίστοφερ Νόλαν φαίνεται πως άνοιξε την όρεξη στους γείτονές μας, οι οποίοι δεν χάνουν ευκαιρία να διαστρεβλώνουν την Ιστορία. Πλήθος τουρκικών δημοσιεύσεων, τόσο στον Τύπο όσο και στα κοινωνικά δίκτυα, επιχειρούν να παρουσιάσουν τον Όμηρο ως... Τούρκο και την ελληνική πολιτισμική κληρονομιά της Μικράς Ασίας ως “προαιώνιο ανατολιακό δημιούργημα”. Οι αντιδράσεις σε αυτά τα δημοσιεύματα από την πλευρά μας ακολουθούν σε μεγάλο βαθμό ένα γνώριμο μοτίβο. Ειρωνεία και ήπια χλεύη, χωρίς ωστόσο έντονο θυμό ή εκτεταμένη - ή έστω αποσπασματική - παράθεση ιστορικών πηγών για να αποδειχθεί το αυτονόητο. Όλα έχουν τη σημασία τους. Αν όμως αντιμετωπίσουμε το γεγονός αυτό ως ένα ακόμη γραφικό επεισόδιο της τουρκικής προπαγάνδας, χάνουμε την ουσία. Διαβάστε τη συνέχεια εδώ: https://geoeurope.org/2026/08/28/i-taytotiki-aneparkeia-tis-tourkias-a/

*

🇬🇧 How a foundational void becomes a mechanism for distorting history and culture

Christopher Nolan's "Odyssey" seems to have whetted our neighbors' appetite, and they never pass up a chance to distort history. Countless Turkish outlets, in the press and on social media alike, are busy presenting Homer as... a Turk, and the Greek cultural heritage of Asia Minor as some "primordial Oriental creation." Our own reactions to these stories tend to follow a familiar script: irony, a bit of mockery, but rarely real anger and rarely any sustained - or even partial - use of historical sources to state the obvious. All of that has its place. But if we treat this as just another colorful episode of Turkish propaganda, we miss what actually matters.

If recent developments in Greek-Turkish relations show anything, it's that more than one dispute stands between us and Turkey. It isn't just the continental shelf and the Exclusive Economic Zone, or the questions Turkey keeps raising - territorial waters, airspace, sovereignty over this or that island or islet. Beneath every one of these flashpoints - territorial waters today, a historical narrative tomorrow, Mount Olympus's edelweiss the day after - runs a single, deeper current, one that treating each new episode as a one-off leaves completely untouched. To see it, you have to stop counting episodes and start looking for what they have in common.

And that common thread is more than just an open question. It is a foundational problem that Turkish national ideology has never managed to solve once and for all - and that's not some minor footnote to its political history. It's central to it. This isn't, to be clear, a lack of identity. Turkish national identity has real, historically grounded sources to draw on: language, the Ottoman legacy, Islamic tradition, the memory of the so-called "War of Independence," the Kemalist state tradition. The problem is more specific than that. It's the inability to establish a historical continuity in Anatolia that is exclusively, indisputably Turkey's own. Ethnic origin alone can't do that work, because it's a mixed, medieval-era arrival next to the depth of time embedded in the land itself. Religious identity can't do it either, because it's shared with dozens of other peoples across the Islamic world and so isn't distinctive. What's left is a foundational void that Turkish intellectuals and Turkish state ideology have spent a century trying to fill - using methods that change shape depending on the arena, but that all follow the same underlying logic.

The Problem of Historical Foundation

Turkish national identity was born out of a violent, deliberately engineered project following the collapse of the Ottoman Empire. The vacuum left by the loss of the supranational Ottoman-Islamic identity had to be filled fast, with material that didn't already exist as a popular sense of self but had to be manufactured from above: Western-style nationalism, imposed on a population that had no prior experience of "Turkishness" as either a political category or a lived cultural reality.

This is the context for two theoretical constructs from the 1930s: the Türk Tarih Tezi (Turkish History Thesis) and the Güneş Dil Teorisi (Sun Language Theory). These weren't fringe academic hypotheses - they were a state strategy for manufacturing "indigenousness," dressed up in scientific-sounding language and pseudo-historical argument. The goal was to show that the Turks were not, in fact, recent arrivals in Anatolia - which, historically, they were - but the indigenous descendants of the region's most ancient civilizations: the Hittites, the Sumerians, even the early Greek populations of the Aegean. It was a manufactured falsehood, taught in schools as historical fact on the explicit orders of the state itself, in a country where challenging the official story carried - and still carries - a heavy political price. Constructing a genealogical link to the land wasn't academic curiosity; it was political necessity. A brand-new national identity couldn't be built on the admission that the Turks had settled on foreign soil only nine centuries earlier, and certainly not on the admission that the founding act of the new state was sealed in the blood of the genocide of the region's actual indigenous peoples: the Greeks and the Armenians.

From Kemalism to Islamism: the Same Identity Crisis

This identity void was never truly closed - it just changed hands. Once Kemalist national-populism ran out of steam as a source of meaning, it left behind a secular framework hollowed out of content, and Islamism was quick to move in. These aren't two rival movements that history happened to pit against each other. They're two versions of the same failure to ground an identity in anything real, taking turns in power - or sometimes sharing it - whenever one of them runs out of persuasive force.

The result is a constant back-and-forth across a blurry line between nationalism and Islamism - two ideological systems that compete with each other but also feed off each other, because neither has enough material of its own to stand alone.

But there's a third front too, less obvious but just as telling: the cultural one. When neither nationalism nor Islamism can fully answer the identity question, it opens up space for a current that looks gentler but works just as hard: laying claim to the cultural past of the land itself - Ionia's Greek past included.

The West as "Heir" to the East

This current has a name: "Mavi Anadoluculuk" (Blue Anatolianism). It emerged in the 1950s as a version of "Anatolianism" (Anadoluculuk), with roots reaching back to the late Ottoman period. Its best-known modern figure is Cevat Şakir Kabaağaçlı, better known by his pen name, "the Fisherman of Halicarnassus" (Halikarnas Balıkçısı). The core claim of this current was that Anatolia - Asia Minor - is the true wellspring of civilization, and that Greek civilization was its descendant, not its forerunner, in the development of the Western world. Homer, Sappho, the Greek cities of Ionia - all of it gets rebranded and presented as "Anatolian" material.

Mavi Anadoluculuk didn't reject the West - it laid claim to it, with a boldness plain nationalism would never have dared. It tried to make Anatolia the birthplace of the West, and Turkey, by extension, the heir to a civilization the Turks themselves neither built nor carried forward. Quite the opposite: they systematically erased its traces - the people, the language, the monuments - in the very land where they now claim historical paternity over it. That destructive impulse hasn't gone away; the Turkish state still lets everything Greek decay or fall into neglect, preserving only what can turn a profit through tourism.

It's also no accident that "Mavi Anadoluculuk" shares an adjective with the later "Mavi Vatan" (Blue Homeland), the maritime-power doctrine that today shapes Turkey's posture in the Aegean and the Eastern Mediterranean. They may come from different lineages - one intellectual, the other military - but what they share runs much deeper than a coincidence of naming. It's the same ruthless logic. If identity or entitlement can't rest on race, can't rest on religion, can't rest on any written document or signed treaty, then it rests on the mere act of claiming: whatever sits on or around this territory becomes Turkish because Turkey says so - not because anything proves it.

Three Fronts, One Shared Logic

Turkey's identity deficit plays out systematically across three parallel fronts, all following the same structural logic.

On the political-historical front, the Türk Tarih Tezi and the Güneş Dil Teorisi try to manufacture indigenousness through pseudo-scientific linguistics and history that no serious researcher outside Turkey has ever taken seriously.

On the cultural-philological front, Mavi Anadoluculuk manufactures cultural continuity through false etymologies and arbitrary comparisons.

On the geopolitical front, the so-called "Blue Homeland" turns a maritime-power concept into a framework for asserting sovereignty over an ever-expanding stretch of sea, well past any conventional limit, with the open threat of war serving as the final argument once rhetoric and diplomacy run out.

These three fronts aren't three separate coincidences. They're the same mindset, applied at three different levels, and the point that ties them together deserves to be stated plainly: geographic continuity does not imply ethnic or cultural continuity - and knowing that while insisting on the opposite anyway isn't a mistake. It's a choice.

Anatolia has been, for millennia, a place where civilizations succeeded one another - Hittites, Phrygians, Greeks, Romans, and eventually Turks - but that doesn't make each one the heir of the last, especially when the newest arrival set out systematically to erase the one before it. That very historical rupture is what drives the constant, forceful compensation that follows. Where race fails, language is brought in; where language fails, myth takes over; where myth fails, the map is invoked; and where the map fails, the fleet is brought in.

From Piecemeal Reaction to Strategic Response

If the Greek response to every provocation - whether it's the "fisherman" and Homer or the claims in the Aegean - stays piecemeal, limited to knocking down each individual "piece of evidence" as it surfaces, we'll win every battle but keep losing sight of what the war is actually about.

This isn't a one-off slip by a few overzealous writers or politicians. It's a fixed, organized, state-driven practice of falsifying history, aimed at turning geographic continuity with Anatolia into cultural and historical continuity with the civilizations that predated the Turks there - whether the claim is staked through soil, sea, or myth. That this practice persists generation after generation, regime after regime, isn't an accident of ideological drift. It's the deliberate strategy of a state that knows full well it cannot ground its presence in the region in anything but the claim itself.

Recognizing this pattern gives us something more valuable than debunking each new claim as it comes: the ability to see the next front coming before it even opens, because the logic that produces it is already known and already on the record.

Η συμφωνία πυρηνικής συνεργασίας ΗΠΑ-Σαουδικής Αραβίας

Η γεωπολιτική αρχιτεκτονική της Μέσης Ανατολής διέρχεται μια από τις πιο ριζικές και απρόβλεπτες μεταβολές των τελευταίων δεκαετιών. Η πρόσφατη απόφαση της κυβέρνησης του Ντόναλντ Τραμπ να εγκρίνει την ιστορική 30ετή διμερή συμφωνία μη στρατιωτικής πυρηνικής συνεργασίας με τη Σαουδική Αραβία, σε συνδυασμό με τις εντατικές διπλωματικές διεργασίες για την επανένταξη της Τουρκίας στο πρόγραμμα των μαχητικών αεροσκαφών F-35, συνθέτουν ένα νέο σκηνικό. Η εξέλιξη αυτή αντανακλά μια ρεαλιστική και άκρως συναλλακτική στροφή της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής με βάση το δόγμα «Πρώτα η Αμερική» (America First). Ταυτόχρονα, εγκλωβίζει το Ισραήλ σε μια πρωτοφανή «διπλή μέγγενη», η οποία απειλεί ευθέως τη διαχρονική στρατηγική και στρατιωτική του υπεροχή στην περιοχή, προκαλώντας τριγμούς στις σχέσεις του με την Ουάσινγκτον. Διαβάστε τη συνέχεια εδώ: https://geoeurope.org/2026/07/25/i-symfonia-pyrinikis-synergasias-ipa/

Η Ευρώπη σε σταυροδρόμι: Ανάπτυξη, άμυνα και ψηφιακή κυριαρχία

Η ευρωπαϊκή οικονομία δεν βιώνει απλώς μια ύφεση ή έναν αργό κύκλο ανάπτυξης. Βιώνει μια υπαρξιακή μετάβαση. Για τρεις δεκαετίες μετά το Ψυχρό Πόλεμο, η Ευρώπη έχτισε ένα αναπτυξιακό μοντέλο βασισμένο σε τρεις εξωτερικές υποθέσεις: αμερικανική στρατιωτική προστασία, φθηνή ρωσική ενέργεια και ανοιχτές αγορές της Κίνας και της Ανατολής. Και οι τρεις αυτές υποθέσεις κατέρρευσαν συγχρόνως. Η Ευρώπη καλείται τώρα να ξαναχτίσει την οικονομία της μέσα σε ένα περιβάλλον όπου οι ΗΠΑ συμπεριφέρονται ως αρπακτικά, η Ρωσία ως απειλή και η Κίνα ως ανταγωνιστής. Η μετάβαση αυτή είναι οδυνηρή, αδιαπραγμάτευτη και βαθιά γεωπολιτική. Διαβάστε τη συνέεια εδώ: https://geoeurope.org/2026/05/28/i-eyropi-se-stayrodromi-anaptyxi-amyn/

Γεωπολιτικές διαστάσεις των διεθνών συστημάτων πληρωμών

Η μετάβαση του παγκόσμιου συστήματος από τη γεωπολιτική του εδάφους στη γεωπολιτική των δικτύων έχει αναδείξει τις χρηματοπιστωτικές υποδομές ως τα πρωτεύοντα πεδία άσκησης ασύμμετρης ισχύος. Αυτό μας οδηγεί στο να εξετάσουμε τη δομική αποσύνδεση από το δυτικοκεντρικό χρηματοπιστωτικό σύστημα, αναλύοντας την εργαλειοποίηση του SWIFT, την αναδυόμενη αρχιτεκτονική παράκαμψης μέσω ψηφιακών νομισμάτων και τις ευρύτερες στρατηγικές επιπτώσεις για τον άξονα των BRICS και τη Μέση Ανατολή. Διαβάστε τη συνέχεια εδώ: https://geoeurope.org/2026/06/21/geopolitikes-diastaseis-ton-diethnon/

Από τον Μαραντονα στο Transfermarkt

Στις 22 Ιουνίου 1986, στο Στάδιο Αζτέκα της Πόλης του Μεξικού, ο Ντιέγκο Αρμάντο Μαραντόνα σημείωσε δύο γκολ απέναντι στην Αγγλία που θα έμεναν για πάντα στην ιστορία: το «Χέρι του Θεού» και το «Γκολ του Αιώνα». Εκείνο το καλοκαίρι, εκατομμύρια τηλεθεατές ανά τον κόσμο, παρακολουθούσαν τους δορυφόρους να στέλνουν εικόνες από χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά, κατευθείαν στις οθόνες των σπιτιών τους. Η έννοια της «φαντασιακής κοινότητας» του Μπένεντικτ Άντερσον έβρισκε την πιο ζωντανή και οικουμενική της έκφραση μέσα από τη συλλογική τηλεοπτική εμπειρία. Διαβάστε τη συνέχεια εδώ: https://geoeurope.org/2026/06/25/apo-ton-marantona-sto-transfermarkt/

Η επέκταση των συμφωνιών του Αβραάμ: επιπτώσεις για την Ελλάδα

Η διπλωματική πρωτοβουλία του Ντόναλντ Τραμπ για τη μαζική διεύρυνση των Συμφωνιών του Αβραάμ αποτελεί τη σημαντικότερη απόπειρα αναδιάταξης της γεωπολιτικής αρχιτεκτονικής στη Μέση Ανατολή. Ο Αμερικανός πρόεδρος συνέδεσε άμεσα τις ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις με το Ιράν, με την υποχρεωτική προσχώρηση κομβικών μουσουλμανικών χωρών στο σύμφωνο εξομάλυνσης σχέσεων με το Ισραήλ. Η στρατηγική αυτή επιδιώκει να δημιουργήσει ένα ενιαίο περιφερειακό μέτωπο ασφαλείας και οικονομικής συνεργασίας, θέτοντας όμως σκληρά διλήμματα σε κάποιες χώρες. Στην επίσημη ανάρτηση του, ο Τραμπ ανέφερε κατά λέξη: «Οι χώρες που συζητήθηκαν είναι η Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Κατάρ, το Πακιστάν, η Τουρκία, η Αίγυπτος, η Ιορδανία και το Μπαχρέιν». Διαβάστε τη συνέχεια εδώ:  https://geoeurope.org/2026/06/15/i-epektasi-ton-symfonion-tou-abraam-ep/

Ο Χάρης Δούκας και ο οδικός χάρτης για την ανατροπή του μητσοτακισμού

Παρά τις αντιρρήσεις, τις ενστάσεις και τους όποιους χαρακτηρισμούς χρησιμοποιούν ορισμένα εκ των “ιστορικών” στελεχών του ΠΑΣΟΚ - όπως ο Κώστας Σκανδαλίδης ή η Άννα Διαμαντοπούλου - ο Χάρης Δούκας φαίνεται να αντιλαμβάνεται πληρέστερα από άλλους το στρατηγικό αδιέξοδο του ΠΑΣΟΚ. Αντιλαμβάνεται ότι το κόμμα του δεν μπορεί να παραμένει εγκλωβισμένο στις κυβερνητικές ιδεοληψίες προσώπων που ευθύνονται, στο μέτρο που τους αναλογεί, τόσο για τη δημοσκοπική καθίζηση όσο και για τη σημερινή κατάσταση της χώρας.

Μπορεί να είναι θεμιτή και κατανοητή η δικαίωση που αναζητούν, ορισμένοι εντός του Κινήματος, μέσα από μια τεχνοκρατική ή αμιγώς κεντρώα στροφή, ωστόσο, ελλοχεύει πάντα ο κίνδυνος να μετατραπεί ξανά το ΠΑΣΟΚ σε αυτό που έχει μείνει στη συνείδηση των περισσοτέρων από την μετά Σημίτη εποχή κι έπειτα: δεκανίκι της Νέας Δημοκρατίας και, σήμερα, του “μητσοτακισμού”. Στην καλύτερη περίπτωση!

Αντίθετα, ο Χάρης Δούκας εστιάζει ορθά - κατά τη γνώμη μου - στη διεύρυνση της κοινωνικής βάσης του ΠΑΣΟΚ. Η στρατηγική του βασίζεται στην ανάγκη επανασύνδεσης με τα λαϊκά στρώματα, τη νεολαία και τα σύγχρονα κοινωνικά κινήματα. Πρόκειται για το ίδιο πολυσυλλεκτικό μοντέλο που του χάρισε τη νίκη στον Δήμο Αθηναίων. Βέβαια, άλλο η πολιτική μάχη για έναν δήμο και άλλο η μάχη σε εθνικό επίπεδο...

Στο πλαίσιο αυτό, η πρόταση προσέγγισης και η προοπτική συνεργασίας με τον Αλέξη Τσίπρα δεν αποτελούν μια καιροσκοπική συμμαχία κορυφής, αλλά μια αναγκαία πολιτική πρωτοβουλία για την ανατροπή των σημερινών συσχετισμών. Η πολύπαθη και κατακερματισμένη κεντροαριστερά δεν μπορεί να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά την κυριαρχία του μητσοτακισμού χωρίς ευρείες συγκλίσεις. Ο προοδευτισμός δεν φτάνει να εκφράζεται. Οφείλει και να εφαρμόζεται. Μια προγραμματική συμφωνία που θα περιλαμβάνει τον πρώην πρωθυπουργό μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης για τη δημιουργία ενός μεγάλου, προοδευτικού μετώπου.

Ο Αλέξης Τσίπρας, παρά τη φθορά του παρελθόντος, διατηρεί ισχυρά ερείσματα σε ένα σημαντικό κομμάτι των αριστερών και προοδευτικών ψηφοφόρων που αποστασιοποιήθηκαν από τον ΣΥΡΙΖΑ. Η κοινή δράση ή μια μορφή πολιτικής συμπαράταξης μαζί του δεν σημαίνει την απορρόφηση του ΠΑΣΟΚ, αλλά την ηγετική του πρωτοβουλία να γίνει ο κορμός της εναλλακτικής διακυβέρνησης. Για τον Δούκα, το διακύβευμα είναι σαφές: η υπέρβαση των παλαιών περιχαρακώσεων με σκοπό τη συγκρότηση μιας πλειοψηφικής, προοδευτικής παράταξης που θα δώσει ξανά ελπίδα στην κοινωνία και θα αποτελέσει τον πραγματικό αντίπαλο πόλο απέναντι στη Νέα Δημοκρατία.