Ο Χάρης Δούκας και ο οδικός χάρτης για την ανατροπή του μητσοτακισμού

Παρά τις αντιρρήσεις, τις ενστάσεις και τους όποιους χαρακτηρισμούς χρησιμοποιούν ορισμένα εκ των “ιστορικών” στελεχών του ΠΑΣΟΚ - όπως ο Κώστας Σκανδαλίδης ή η Άννα Διαμαντοπούλου - ο Χάρης Δούκας φαίνεται να αντιλαμβάνεται πληρέστερα από άλλους το στρατηγικό αδιέξοδο του ΠΑΣΟΚ. Αντιλαμβάνεται ότι το κόμμα του δεν μπορεί να παραμένει εγκλωβισμένο στις κυβερνητικές ιδεοληψίες προσώπων που ευθύνονται, στο μέτρο που τους αναλογεί, τόσο για τη δημοσκοπική καθίζηση όσο και για τη σημερινή κατάσταση της χώρας.

Μπορεί να είναι θεμιτή και κατανοητή η δικαίωση που αναζητούν, ορισμένοι εντός του Κινήματος, μέσα από μια τεχνοκρατική ή αμιγώς κεντρώα στροφή, ωστόσο, ελλοχεύει πάντα ο κίνδυνος να μετατραπεί ξανά το ΠΑΣΟΚ σε αυτό που έχει μείνει στη συνείδηση των περισσοτέρων από την μετά Σημίτη εποχή κι έπειτα: δεκανίκι της Νέας Δημοκρατίας και, σήμερα, του “μητσοτακισμού”. Στην καλύτερη περίπτωση!

Αντίθετα, ο Χάρης Δούκας εστιάζει ορθά - κατά τη γνώμη μου - στη διεύρυνση της κοινωνικής βάσης του ΠΑΣΟΚ. Η στρατηγική του βασίζεται στην ανάγκη επανασύνδεσης με τα λαϊκά στρώματα, τη νεολαία και τα σύγχρονα κοινωνικά κινήματα. Πρόκειται για το ίδιο πολυσυλλεκτικό μοντέλο που του χάρισε τη νίκη στον Δήμο Αθηναίων. Βέβαια, άλλο η πολιτική μάχη για έναν δήμο και άλλο η μάχη σε εθνικό επίπεδο...

Στο πλαίσιο αυτό, η πρόταση προσέγγισης και η προοπτική συνεργασίας με τον Αλέξη Τσίπρα δεν αποτελούν μια καιροσκοπική συμμαχία κορυφής, αλλά μια αναγκαία πολιτική πρωτοβουλία για την ανατροπή των σημερινών συσχετισμών. Η πολύπαθη και κατακερματισμένη κεντροαριστερά δεν μπορεί να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά την κυριαρχία του μητσοτακισμού χωρίς ευρείες συγκλίσεις. Ο προοδευτισμός δεν φτάνει να εκφράζεται. Οφείλει και να εφαρμόζεται. Μια προγραμματική συμφωνία που θα περιλαμβάνει τον πρώην πρωθυπουργό μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης για τη δημιουργία ενός μεγάλου, προοδευτικού μετώπου.

Ο Αλέξης Τσίπρας, παρά τη φθορά του παρελθόντος, διατηρεί ισχυρά ερείσματα σε ένα σημαντικό κομμάτι των αριστερών και προοδευτικών ψηφοφόρων που αποστασιοποιήθηκαν από τον ΣΥΡΙΖΑ. Η κοινή δράση ή μια μορφή πολιτικής συμπαράταξης μαζί του δεν σημαίνει την απορρόφηση του ΠΑΣΟΚ, αλλά την ηγετική του πρωτοβουλία να γίνει ο κορμός της εναλλακτικής διακυβέρνησης. Για τον Δούκα, το διακύβευμα είναι σαφές: η υπέρβαση των παλαιών περιχαρακώσεων με σκοπό τη συγκρότηση μιας πλειοψηφικής, προοδευτικής παράταξης που θα δώσει ξανά ελπίδα στην κοινωνία και θα αποτελέσει τον πραγματικό αντίπαλο πόλο απέναντι στη Νέα Δημοκρατία.

 

Ελληνισμός: ο εφιάλτης του τουρκικού εθνικισμού

Θυμάμαι, στο πλαίσιο μιας ιδιωτικής κουβέντας για την Ιστορία και τον πολιτισμό στην Ανατολή, την έντονη και αναίτια επίθεση που δέχθηκα από έναν Τούρκο πανεπιστημιακό. Σε μια αποστροφή του λόγου του, μου απευθύνθηκε με εμφανή προκλητικότητα, ρωτώντας με: "Και ποιος σου είπε εσένα ότι ο Όμηρος ήταν Έλληνας;"

 

Ομολογώ πως, προς στιγμήν, έμεινα να τον κοιτάζω με απορία, προσπαθώντας να αποφασίσω πώς να διαχειριστώ μια τόσο ανιστόρητη τοποθέτηση. Η αυθόρμητη αντίδρασή μου ήταν να του απαντήσω: "Δεν χρειάζεται να μου το πει κανείς! Είναι γραμμένο στο γενετικό μου κώδικα, αλλά και σε κάθε θραύσμα των αρχαιολογικών ευρημάτων που οι αρχαιολόγοι σας φέρνουν στο φως. Όπου κι αν σκάψετε στην Τουρκία, ξεθάβετε με απογοήτευση ελληνικές επιγραφές που μαρτυρούν το προαιώνιο παρελθόν του τόπου".

 

Ήθελα επίσης να του πω ότι, πριν διεκδικήσει την πατρότητα του Ομήρου, καλό θα ήταν να διερευνήσει και να αναγνωρίσει τη δική του ταυτότητα· γιατί μπορεί να δηλώνει Τούρκος, αλλά δεν ξέρει από πού κρατά η σκούφια του. Και μπορεί να κατανοώ την αγωνία του να αποκτήσει η χώρα του ένα ένδοξο πολιτισμικό παρελθόν, αλλά δεν τη συμμερίζομαι.

 

Αυτό ακριβώς του απάντησα - με μια φλεγματική απάθεια που θα ζήλευε κι ο βασιλιάς Κάρολος - κι έγινε... Τούρκος. Δεν ήταν καλή απάντηση. Σκοπός δεν είναι η προσβολή του όποιου συνομιλητή αλλά η κατανόηση, η αναζήτηση ή η ανάδειξη της αλήθειας ακόμη κι όταν αυτή είναι άβολη. 

 

Καταλαβαίνετε - υποθέτω, η συζήτηση ούτε ακαδημαϊκή ήταν ούτε ψύχραιμη. Όσο ο συνομιλητής μου αδυνατούσε να προσκομίσει το οποιοδήποτε τεκμήριο που να δίνει έστω, μια στοιχειώδη βάση στον ισχυρισμό του, τόσο περισσότερο εξοργιζόταν. Σχεδόν τον λυπήθηκα και δεν έδωσα συνέχεια στο όλο θέμα.

 

Αλλά, προσέξτε. Αυτή ακριβώς η αγωνία των γειτόνων μας δεν είναι τυχαία. Ούτε η συζήτηση ήταν μεμονωμένη, ούτε και τα άρθρα που δημοσιεύονται σποραδικά από τα τουρκικά μέσα ενημέρωσης είναι αθώα. Όλα μαζί, αποτυπώνουν με εύγλωττο τρόπο το βαθύ πρόβλημα ταυτοτικής ανεπάρκειας που διατρέχει μεγάλο μέρος της σύγχρονης τουρκικής κοινωνίας και διανόησης.

 

Η Τουρκία, ως απόγονος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, βρέθηκε αντιμέτωπη με την ανάγκη κατασκευής μιας συμπαγούς εθνικής ταυτότητας. Ο κεμαλισμός προσπάθησε να το κάνει με τον κρατικισμό, τον εθνολαϊκισμό και τον ιστορικό αναθεωρητισμό, ενώ ο ισλαμισμός - ιδίως στην εποχή Ερντογάν - έχει στραφεί στην θεολογική ουτοπία και τον παντουρκισμό. 

 

Στόχος της εθνικιστικής τουρκικής διανόησης υπήρξε ανέκαθεν η βίαιη ομογενοποίηση των πληθυσμών της Μικράς Ασίας και ο σφετερισμός των στοιχείων της ταυτότητας των προαιώνιων γηγενών λαών - κυρίως των Ελλήνων. Ήταν εκείνη η ανάγκη για αυτοπροσδιορισμό έναντι "ανώτερων" πολιτισμών που "με θράσος" εξακολουθούσαν να επιβιώνουν στην Ανατολία, που τους οδήγησε και στο έγκλημα αλλά και στην εργαλοιοποίηση της Ιστορίας για να θεμελιώσουν ένα κίβδηλο "ηθικό δικαίωμα" κυριαρχίας.

 

Η άρνηση της ελληνικότητας του Ομήρου, η διεκδίκηση της Αγίας Σοφίας, η συστηματική υποβάθμιση ή διαστρέβλωση της ελληνικής παρουσίας στην Μικρά Ασία, και η κατασκευή ενός "μεγάλου τουρκικού έθνους" που δήθεν υπήρχε από την αρχαιότητα, είναι εκφάνσεις της ίδιας αγωνίας. Να γεμίσει το κενό μιας σχετικά πρόσφατης εθνογένεσης με δανεικά ή πλαστά μεγαλεία, συχνά με την ταυτόχρονη απαξίωση ή εξαφάνιση της πραγματικής ιστορίας τόπου και λαών.

 

Δεν πρόκειται απλώς για ιστορική άγνοια ή προπαγάνδα. Πρόκειται για βαθιά ταυτοτική ανασφάλεια που τροφοδοτεί επιθετικότητα, αναθεωρητισμό και την ανάγκη συνεχούς "επιβεβαίωσης" μέσω σύγκρουσης με τον "Άλλο" - ιδίως με τον Ελληνισμό, που συμβολίζει την συνέχεια ενός πολιτισμού χιλιάδων ετών στον ίδιο χώρο.

 

Μητσοτακισμός: Η ανατομία της θεσμικής παρακμής και η σωτήρια ρήξη

Αναμφισβήτητα, ο Αντώνης Σαμαράς παραμένει ένας από τους σημαντικότερους σύγχρονους ηγέτες της συντηρητικής παράταξης, κάτι που ουδέποτε πρόκειται να ειπωθεί για τον Κυριάκο Μητσοτάκη, παρά την εν λευκώ επταετή θητεία του· μια διακυβέρνηση που χαρακτηρίζεται από τοξικότητα και χυδαιότητα - αλητεία θα το έλεγα - σε κάθε της επίπεδο. Ο μητσοτακισμός θα καταγραφεί στη συλλογική μνήμη για τα αλλεπάλληλα σκάνδαλα, τις αυταρχικές πρακτικές, την ατολμία στη διασφάλιση των κυριαρχικών μας δικαιωμάτων, καθώς και για τον μαρασμό της πραγματικής οικονομίας.

Αυτή ακριβώς η ειδοποιός διαφορά μεταξύ των δύο ανδρών έγκειται στην ίδια την αντίληψη περί πατρίδας, παράταξης και δημοκρατικών παραδόσεων. Ενώ ο Αντώνης Σαμαράς εξέφραζε ανέκαθεν τη γνήσια - αν και δεν μου είναι ιδιαίτερα προσφιλής ο όρος - λαϊκή δεξιά, μπολιασμένη με έντονο πατριωτικό αίσθημα και σεβασμό στις παραδοσιακές αξίες, ο Κυριάκος Μητσοτάκης έχει μεταλλάξει το κόμμα σε ένα ιδεολογικά άχρωμο, τεχνοκρατικό μόρφωμα και, μέσω ενός συστήματος εξουσίας στελεχωμένου από δευτεροκλασάτους τεχνοκράτες, καιροσκόπους και αριβίστες, έχει αποξενώσει πλήρως τη Νέα Δημοκρατία από την παραδοσιακή της βάση. Επιπλέον - για να γνωρίζουμε για τι μιλάμε, οι μόνοι "στυλοβάτες" του μητσοτακισμού αυτή τη στιγμή είναι κάποιοι αποτυχημένοι πασόκοι, όψιμοι δεξιοί δίχως ιστορία και ταυτότητα, καθώς και τυχοδιώκτες που αντιλαμβάνονται την πολιτική αποκλειστικά ως πεδίο προσωπικών συναλλαγών.

Στο εσωτερικό, η επταετία αυτή σφραγίστηκε από τη συστηματική χειραγώγηση και την πρωτοφανή απαξίωση των θεσμών, την αδιαφάνεια και τη διαστρέβλωση της ίδιας της έννοιας και λειτουργίας του δημοκρατικού πολιτεύματος. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η σχετική τροπολογία που ενσωματώθηκε στον νόμο περί "επιτελικού κράτους" αναφορικά με τη θεσμοθέτηση της θέσης του μόνιμου υπηρεσιακού υφυπουργού των Εξωτερικών. Πέραν αυτού, ανεξάρτητες αρχές παρακάμφθηκαν, η δικαιοσύνη εργαλειοποιήθηκε και το κράτος δικαίου δοκιμάστηκε και δοκιμάζεται σκληρά, προκειμένου να εξυπηρετηθούν κομματικές και προσωπικές σκοπιμότητες. Ταυτόχρονα, επιχειρήθηκε η ηθική και επαγγελματική εξόντωση προσώπων, καθώς και η ισοπέδωση του βίου και του έργου οποιουδήποτε τόλμησε να υψώσει ανάστημα ή να ασκήσει τεκμηριωμένη κριτική στο "σύστημα Μαξίμου".

Αυτή η εγχώρια θεσμική εκτροπή έχει βαρύτατο τίμημα και εκτός συνόρων, καθώς πλήττει σοβαρά την αξιοπιστία και την εικόνα της χώρας σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Η Ελλάδα, από ισότιμος και σεβαστός εταίρος στον σκληρό πυρήνα της Ευρώπης, βρέθηκε επανειλημμένα στο στόχαστρο των ευρωπαϊκών θεσμών και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, αντιμετωπίζοντας καταδικαστικά ψηφίσματα για την υποβάθμιση της ελευθεροτυπίας, το σκάνδαλο των υποκλοπών και τη διαφθορά. Η διεθνής απαξίωση και ο διασυρμός της χώρας ως "προβληματικής δημοκρατίας" ακύρωσαν κάθε κυβερνητικό αφήγημα περί "ισχυρής Ελλάδας".

Την ίδια στιγμή, στην εξωτερική πολιτική, ο μητσοτακισμός προκρίνει την τακτική του "δεδομένου συμμάχου", υποχωρώντας συστηματικά έναντι των τουρκικών προκλήσεων, ενώ η καθημερινότητα του Έλληνα πολίτη συνθλίβεται από την καλπάζουσα ακρίβεια και τη βίαιη φτωχοποίηση που μεθοδεύεται συνειδητά και νομιμοποιείται ιδεολογικά από το ίδιο αυτό σύστημα εξουσίας.

Η Ιστορία θα καταγράψει τον Κυριάκο Μητσοτάκη ως έναν διαχειριστή που αλλοίωσε την ταυτότητα της παράταξης, υπονόμευσε τους θεσμούς και πλήγωσε το διεθνές κύρος της χώρας - σε πλήρη αντίθεση με το ανεξίτηλο εθνικό και παραταξιακό αποτύπωμα που άφησε ο Αντώνης Σαμαράς.

Και μία προσωπική κατάθεση, αν μου επιτρέπετε. Με τον Αντώνη Σαμαρά οι δρόμοι μας κάποια στιγμή συναντήθηκαν και κάποτε χώρισαν, εξαιτίας βαθιών και μη γεφυρώσιμων πολιτικών διαφορών. Ωστόσο, είναι αδύνατο να μην αναγνωρίσει κανείς την ηθική και πολιτική συγκρότηση του ανδρός, η οποία δεν επιδέχεται καμία σύγκριση με το πολιτικό "ανάστημα" του σημερινού πρωθυπουργού.

Το κατά πόσο ο Αντώνης Σαμαράς θα προχωρήσει τελικά στην ίδρυση ενός νέου κόμματος - το οποίο ούτως ή άλλως έχει ανάγκη ο συντηρητικός χώρος για να επιβιώσει πολιτικά, αν αναλογιστεί κανείς το ήθος που κυριαρχεί σήμερα στη ΝΔ και τα δεκανίκια που αναζητά στα δεξιά της - μου είναι άγνωστο. Το βέβαιο είναι πως έχει ήδη αργήσει πολύ. Αν ήθελε να είναι απόλυτα συνεπής με τις ιδέες του, θα έπρεπε να είχε επιχειρήσει την ανατροπή του Μητσοτάκη και της κυβέρνησής του ήδη από το 2020.