Εν αναμονή της έκδοσης NAVTEX για την επανέναρξη των ερευνών του καλωδίου Ελλάδας-Κύπρου, ας μην έχουμε αυταπάτες. Η μορφή και η ένταση της τουρκικής αντίδρασης θα αποκαλύψουν τον πραγματικό ρόλο που διαδραμάτισε η Γαλλία στη “διευθέτηση” του ζητήματος. Θα φανεί επίσης αν η Ελλάδα διατηρεί την πρωτοβουλία των κινήσεων ή αν έχει αποδεχθεί μια άτυπη φόρμουλα συνεννόησης με την Άγκυρα, στην οποία η τουρκική ανοχή λειτουργεί ως προϋπόθεση για την άσκηση ελληνικών δικαιωμάτων.
Δεν χρειάζεται να περιμένουμε επίσημη επιβεβαίωση για να κατανοήσουμε το πολιτικό περιεχόμενο της όλης διαδικασίας. Ένα ελληνικό έργο, σε περιοχή όπου η Ελλάδα επικαλείται κυριαρχικά δικαιώματα, προχωρά με γαλλικό πλοίο, γαλλική εταιρεία και - σύμφωνα με τα όσα λέγονται και γράφονται - γαλλική ενημέρωση της Τουρκίας. Το “ενημέρωση”, με ή χωρίς εισαγωγικά, ανάλογα με την ανάγνωση.
Αν ισχύουν όσα λέγονται, πίσω από αυτή τη διαδικασία δεν κρύβεται καμία τεχνική λεπτομέρεια. Κρύβεται μια πολιτική επιλογή. Η Ελλάδα λέει ότι δεν ζητά άδεια από την Τουρκία, αλλά φαίνεται να οργανώνει τη διαδικασία έτσι ώστε η Άγκυρα να “ενημερωθεί” και να μη θεωρηθεί αναγκαίο να εμποδίσει τις εργασίες. Με άλλα λόγια, η τουρκική “κατανόηση” παρουσιάζεται ως στοιχείο επιτυχίας, ενώ θα έπρεπε να είναι άσχετη με την άσκηση των δικαιωμάτων. Και δεν είναι μόνο θέμα αρχής. Κάθε φορά που η τουρκική ανοχή γίνεται όρος, δημιουργείται προηγούμενο. Την επόμενη φορά θα ζητηθεί ξανά, και η Άγκυρα θα την αξιοποιήσει καταλλήλως. Η αποφυγή ενός πιθανού επεισοδίου έχει αξία, αλλά μόνο όταν είναι επιλογή της ισχυρότερης πλευράς και όχι προϋπόθεση που της επιβλήθηκε.
Αν η Γαλλία εξασφάλισε προσωρινή ανοχή της Τουρκίας για να ξαναρχίσουν οι έρευνες, τότε η κυβέρνηση οφείλει να το πει ευθέως. Αν πάλι δεν την εξασφάλισε, τότε εκθέτει το γαλλικό ερευνητικό σκάφος και το ίδιο το έργο στον αυθαίρετο έλεγχο της Τουρκίας. Υπάρχει και τρίτη ανάγνωση, η επίσημη. Ενημέρωση από σύνεση και για την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας, χωρίς καμία αναγνώριση τουρκικού λόγου. Στέκει όμως μόνο όσο η ενημέρωση παραμένει μονόπλευρη, όσο δηλαδή ούτε το χρονοδιάγραμμα ούτε ο σχεδιασμός προσαρμόζονται στην τουρκική αντίδραση. Από τη στιγμή που προσαρμόζονται, η ενημέρωση γίνεται άτυπη έγκριση. Και στις τρεις περιπτώσεις το κριτήριο είναι ένα. Ποιος καθορίζει το πότε και το πώς. Αν το καθορίζει η Άγκυρα, έστω και σιωπηρά, η ελληνική πλευρά έχει μετατρέψει μια υποτιθέμενη άσκηση κυριαρχίας σε διαπραγμάτευση αντοχής των νεύρων.
Οι χθεσινές δηλώσεις του Άγγελου Συρίγου στο OPEN είναι αποκαλυπτικές. Όταν μας λέει ότι με τον σημερινό ελληνικό στόλο θα ήταν δύσκολο να απομακρυνθούν τουρκικές ναυτικές μονάδες εάν επιχειρούσαν ασκήσεις ή έρευνες στην ανοιχτή θάλασσα μεταξύ Ελλάδας και Κύπρου, τι μας λέει; Ότι σε μια περιοχή σαν κι αυτή, από την οποία θα περάσει το καλώδιο, η Ελλάδα δεν μπορεί να είναι βέβαιη ότι θα επιβάλει έμπρακτα τα δικαιώματά της, αν η Τουρκία επιλέξει να τα αμφισβητήσει.
Αυτή η τοποθέτηση ξεπερνά κατά πολύ τα όρια μιας “τεχνικής αξιολόγησης”. Αποτελεί παραδοχή της απόστασης ανάμεσα στη νομική κατοχύρωση των ελληνικών δικαιωμάτων και στη δυνατότητα έμπρακτης άσκησής τους σε απομακρυσμένη θαλάσσια περιοχή. Η Ελλάδα μπορεί να έχει δίκιο στη Θάλασσα, να επικαλείται το διεθνές δίκαιο και να μιλά για κυριαρχικά δικαιώματα, αλλά αν δεν μπορεί να τα προστατεύσει επιχειρησιακά κι επαφίεται στην καλή θέληση της Τουρκίας! Αυτό πώς λέγεται αγαπητοί φίλοι; Τι ακριβώς σημαίνει η λέξη κυριαρχία;
Η κυβέρνηση οφείλει να σταματήσει να κρύβει αυτή την πραγματικότητα πίσω από γενικόλογες διαβεβαιώσεις περί “προετοιμασίας για κάθε σενάριο”. Αν υπάρχει επιχειρησιακό κενό, ας το ομολογήσει. Αν η λύση είναι η γαλλική κάλυψη, ας εξηγήσει τι ακριβώς αντάλλαγμα ή δεσμεύσεις συνεπάγεται και αν έχει πραγματικό αποτρεπτικό περιεχόμενο. Το ζήτημα δεν είναι αν θα μπει το καλώδιο. Το ζήτημα είναι υπό ποιους όρους θα μπει. Αν μπει επειδή η Ελλάδα επέβαλε τα δικαιώματά της, είναι εθνική επιτυχία. Αν μπει επειδή η Άγκυρα συναίνεσε προσωρινά, αφού πρώτα η Αθήνα αποδέχθηκε έμμεσα τον ρόλο της ως επόπτη της περιοχής, τότε δεν πρόκειται για επιτυχία αλλά για υποχώρηση με την καλύτερη δυνατή διατύπωση.
Η NAVTEX είναι ένα τεστ, και τα κριτήρια πρέπει να τεθούν πριν από το αποτέλεσμα. Επιτυχία θα είναι να προχωρήσουν οι εργασίες χωρίς προσαρμογή του χρονοδιαγράμματος και χωρίς τουρκική συναίνεση που να την παρουσιάζει ως τέτοια η ίδια η Άγκυρα. Αν η Τουρκία περιοριστεί σε φραστική διαμαρτυρία ή σε αντι-NAVTEX, η κυβέρνηση θα παρουσιάσει το αποτέλεσμα ως επιβεβαίωση της σωστής διαχείρισης. Αυτό από μόνο του δεν αποδεικνύει ότι η Ελλάδα κέρδισε κάτι. Μπορεί απλώς να σημαίνει ότι η Τουρκία επέλεξε να μην εμποδίσει, προς το παρόν.
Αν όμως η Άγκυρα κινητοποιήσει μονάδες, επιχειρήσει παρεμπόδιση ή επιβάλει de facto περιορισμούς, τότε θα φανεί αν η γαλλική παρέμβαση είχε πραγματικό περιεχόμενο ή αν ήταν μια ακόμη διπλωματική... φαντασμαγορία. Και θα φανεί, κυρίως, αν η ελληνική κυβέρνηση διαθέτει σχέδιο ή απλώς ελπίζει ότι η Τουρκία θα συμπεριφερθεί με σύνεση.
Η κυριαρχία δεν είναι αντικείμενο επικοινωνιακής διαχείρισης. Είναι η ικανότητα να προστατεύεις τα δικαιώματά σου όταν κάποιος τα αμφισβητεί. Όσο αυτή η ικανότητα λείπει, κάθε “διευθέτηση” με την Τουρκία είναι, στην ουσία, μια διαχειριζόμενη υποχώρηση.
- Το φωτογραφικό στιγμιότυπο από τη χθεσινή συνάντηση της πρέσβεως της Γαλλίας με τον υφυπουργό Εξωτερικών και επικεφαλής της Διεύθυνσης Ευρωπαϊκών Σχέσεων, Μεχμέτ Κεμάλ Μποζάι.
