"Με το αστραφτερό σου οπλίσου δίκιο,
χτύπησε τη βία θαρρετή.
Κάλλιο να ’χεις θάνατο αντρίκειο,
παρά νάζηες δίχως αρετή!"
… γράφει ο Γιώργος Αθάνας στο ποίημά του "Γλυκιά μου Ελλάδα", υμνώντας το έπος εκείνων που τόλμησαν να ορθώσουν το ανάστημά τους απέναντι στην ισχύ του αντιπάλου. Εκείνων των "ξυπόλυτων" που δεν δείλιασαν μπροστά στον εισβολέα, αλλά αντιστάθηκαν, γνωρίζοντας πως υπάρχουν στιγμές στην Ιστορία κατά τις οποίες η υποχώρηση κοστίζει ακριβότερα από τη θυσία.
Εκείνων των "ρακένδυτων" που γνώριζαν κάτι που συχνά αγνοούν οι τεχνοκράτες, οι γραφειοκράτες και κάθε λογής διαχειριστές: η Ιστορία δεν γράφεται μόνο από τους αριθμητικά ισχυρότερους, ούτε από εκείνους που διαθέτουν τα περισσότερα μέσα. Γράφεται και από εκείνους που, έχοντας το δίκιο με το μέρος τους, αρνούνται να συμβιβαστούν με το άδικο. Από εκείνους που γνωρίζουν ότι η ελευθερία δεν χαρίζεται, η αξιοπρέπεια δεν εκχωρείται και το δίκαιο δεν προστατεύεται μόνο με διακηρύξεις.
Ξαναδιαβάστε τους στίχους. Αναλογιστείτε πόση ιστορική μνήμη και πόση συλλογική εμπειρία συμπυκνώνονται σε τέσσερις μόλις γραμμές. Δείτε πώς το ελληνικό πνεύμα, με τις διαχρονικές του αντιφάσεις, τις τραγωδίες και τις αναγεννήσεις του, εξακολουθεί να αναμετριέται με τα ίδια θεμελιώδη ερωτήματα... την ελευθερία, την αξιοπρέπεια, τη δικαιοσύνη και το τίμημα της αντίστασης.
Με σολωμική έμπνευση, ο Αθάνας κατορθώνει, με ελάχιστες λέξεις, να αποτυπώσει το τραγικό μεγαλείο ενός λαού που διεκδίκησε το δικαίωμά του να υπάρχει ελεύθερος. Ενός λαού που έμαθε, μέσα από τις ιστορικές του δοκιμασίες, πως η ελευθερία δεν είναι αφηρημένη έννοια ούτε παραχώρηση των ισχυρών, αλλά δικαίωμα που, όταν αμφισβητείται, απαιτεί αποφασιστικότητα, αυταπάρνηση και, ενίοτε, θυσίες.
Και αυτό το μεγαλείο αναδύεται ξανά και ξανά μέσα από τις πιο οδυνηρές καμπές της Ιστορίας. Συχνά, μέσα από τη βία. Όχι, όμως, τη βία του ισχυρού που επιβάλλεται, αλλά από την αντίσταση εκείνου που, στερημένος μέσων και πλεονεκτημάτων, αρνείται να αποδεχθεί ως φυσική τάξη την αδικία. Εκείνου που εξαντλεί τα περιθώρια της υπομονής, αλλά δεν συγχέει την αυτοσυγκράτηση με την παραίτηση ούτε την ειρήνη με την υποταγή.
Δεν πρόκειται για μια άκριτη εξύμνηση της βίας ούτε για την αποδοχή της ως αυτοσκοπού. Πρόκειται για την αναγνώριση ότι το δίκαιο δεν μπορεί να απαιτεί από τον αδύναμο να αποδέχεται επ’ αόριστον απειλές και καταπίεση στο όνομα μιας επίπλαστης ειρήνης. Επιπλέον, η Ιστορία δεν είναι απλώς αναδρομή στο παρελθόν· είναι μια διαρκής υπενθύμιση των ευθυνών που γεννά το παρόν.
Σήμερα, η Ελλάδα βρίσκεται αντιμέτωπη με μια Τουρκία που επιμένει να αμφισβητεί την κυριαρχία της, να εγείρει διεκδικήσεις επί των κυριαρχικών της δικαιωμάτων και να συντηρεί, με απειλές και αναθεωρητικές αξιώσεις, ένα περιβάλλον διαρκούς έντασης στο Αιγαίο και την ευρύτερη περιοχή.
Η ειρήνη αποτελεί στρατηγική επιλογή μας και η διπλωματία αναγκαίο εργαλείο. Καμία από τις δύο, όμως, δεν μπορεί να στηρίζεται στην ανοχή τετελεσμένων, στην αποδοχή των απειλών ή στη σταδιακή εξοικείωση με την αμφισβήτηση των εθνικών μας δικαιωμάτων.
Οι Έλληνες δεν χρειάζεται να αναζητήσουμε τη δικαίωση του παρόντος στις θυσίες του παρελθόντος. Οφείλουμε, όμως, να αντλήσουμε από αυτές την επίγνωση ότι η ελευθερία, η εθνική κυριαρχία και η αξιοπρέπεια δεν διασφαλίζονται με ευχολόγια ούτε διατηρούνται αυτονόητα στο πέρασμα του χρόνου. Διασφαλίζονται όταν ένα κράτος γνωρίζει τι υπερασπίζεται, διαθέτει τη βούληση και τα μέσα να το πράξει και καθιστά σαφές προς κάθε κατεύθυνση ότι δεν πρόκειται να αποδεχθεί καμία επιβολή.
Το δίκαιο δεν αρκεί να διακηρύσσεται. Πρέπει και να προστατεύεται. Να επιδιώκουμε την ειρήνη, αλλά να μην παραδίδουμε ό,τι δικαιωματικά μάς ανήκει για να την εξασφαλίσουμε. Διάλογος, ναι - φτάνει να μην εκλαμβάνεται ως αδυναμία. Αποφυγή σύγκρουσης, ναι - χωρίς όμως να φοβόμαστε να υπερασπιστούμε όσα δεν είμαστε διατεθειμένοι να διαπραγματευτούμε.
Χρόνια πολλά σε όλους μας.
