Η κρίση της λογοδοσίας και η δημοκρατία των ισχυρών

Η ελληνική κοινωνία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια βαθύτερη κρίση κοινωνικής προστασίας, θεσμικής εποπτείας και πολιτικής λογοδοσίας. Δεν πρόκειται απλώς για μια κρίση ηθικής ή πολιτικής αξιοπιστίας. Πρόκειται για μια κρίση που αγγίζει τη λειτουργία των θεσμών, την κατανομή της οικονομικής ισχύος και, τελικά, τη σχέση του κράτους με τον πολίτη. Καθώς πλησιάζουν οι εκλογές, οι λεγόμενοι “παράγοντες της αγοράς” (αλήθεια, ποιάς αγοράς;) “παίζουν τα ρέστα τους”. Η τακτική τους συμπυκνώνεται στο “όσο το δυνατόν περισσότερα, όσο πιο γρήγορα γίνεται”. Και τα καταφέρνουν, όταν ο έλεγχος και τα όρια απουσιάζουν, ενώ η λογοδοσία παραμένει συχνά η εξαίρεση και όχι ο κανόνας.

Τα funds και οι servicers έχουν αναδειχθεί σε ισχυρούς μηχανισμούς διαχείρισης απαιτήσεων και εκποίησης περιουσιακών στοιχείων. Οι servicers διαχειρίζονται τα δάνεια για λογαριασμό των επενδυτών, ενώ τα funds αποκτούν και διαχειρίζονται χαρτοφυλάκια απαιτήσεων. Τοκογλύφοι οι περισσότεροι για να λέμε τα πράγματα με το όνομά τους.

Οι πολίτες συχνά βρίσκονται αντιμέτωποι με δυσανάλογα απαιτητικές και γραφειοκρατικά εξαντλητικές διαδικασίες, χωρίς ισότιμη πρόσβαση σε αποτελεσματική νομική προστασία. Η εικόνα ηλικιωμένων που κινδυνεύουν να χάσουν την κατοικία μιας ολόκληρης ζωής αποτελεί ίσως την πιο σκληρή απόδειξη μιας ασυμμετρίας που, όπως και να το κάνουμε, μας προσβάλλει ως κοινωνία.

Η προσβολή αυτή γίνεται εντονότερη όταν η πολιτική ηγεσία επιδεικνύει αυστηρότητα απέναντι στους αδύναμους, ενώ είναι πιο επιεικής απέναντι σε ισχυρά οικονομικά συμφέροντα. Δεν χρειάζεται να υποθέσουμε πρόθεση σε κάθε περίπτωση· αρκεί να παραδεχτούμε ότι η ανισορροπία στην πρόσβαση σε δικαστική και διοικητική προστασία είναι υπαρκτή.

Η υπόθεση του πρώην βουλευτή της Νέας Δημοκρατίας Ανδρέα Πάτση, που αποκαλύφθηκε το φθινόπωρο του 2022, παραμένει χαρακτηριστικό παράδειγμα των ζητημάτων διαφάνειας, ελέγχου και σύγκρουσης συμφερόντων που μπορεί να προκύψουν όταν πολιτική εξουσία συναντά οικονομικές δραστηριότητες. Και δεν είναι η μόνη υπόθεση που εγείρει ερωτήματα.

Αρκετοί βουλευτές-δικηγόροι, από διάφορα κόμματα, διατηρούν ή διατηρούσαν κατά το πρόσφατο παρελθόν νομικές συνεργασίες με τράπεζες ή εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων. Η απλή δικηγορική εκπροσώπηση δεν απαγορεύεται από τον νόμο. Όταν όμως ο νομοθέτης που ψηφίζει για τους πλειστηριασμούς, τα κόκκινα δάνεια και τα funds διατηρεί παράλληλα επαγγελματική σχέση με επωφελούμενους της νομοθεσίας, τότε δεν μιλάμε μόνο για ηθικό ζήτημα. Μιλάμε για δυνητική σύγκρουση συμφερόντων, η οποία πρέπει να δηλώνεται, να ελέγχεται και, όπου κρίνεται αναγκαίο, να αποκλείεται.

Γι’ αυτό τα ερωτήματα είναι αναπόφευκτα. Ποιοί ωφελούνται από τη διατήρηση αυτού του περιβάλλοντος; Ποιοί αποκτούν τα ακίνητα που βγαίνουν “στο σφυρί”; Υπάρχουν τεκμηριωμένες υποψίες ή ερωτήματα για απόκτηση πλειστηριασμένων και κατασχεμένων περιουσιακών στοιχείων από υπουργούς, βουλευτές, πολιτευτές ή πρόσωπα του στενού τους περιβάλλοντος, σε τιμές ή υπό συνθήκες που χρήζουν ελέγχου;

Εφόσον υπάρχουν ενδείξεις και μόνο, αυτές οφείλουν να ερευνηθούν - όχι με υπαινιγμούς, όχι με επιλεκτικές διαρροές, αλλά με πλήρη, διασταυρωμένο και δημόσιο έλεγχο. Να εξεταστούν οι εταιρικές συμμετοχές, οι πραγματικοί δικαιούχοι, οι συγγενικές και επιχειρηματικές διασυνδέσεις, καθώς και κάθε πιθανή σύγκρουση συμφερόντων. Όποιος χρησιμοποιεί δημόσια θέση για ιδιωτικό όφελος πρέπει να λογοδοτεί χωρίς προνόμια και χωρίς εκπτώσεις.

Δεν μπορεί να υπάρχουν δύο μέτρα και δύο σταθμά. Για τον πολίτη, εξοντωτική γραφειοκρατία και αυστηρότητα. Για τους “αόριστους” κι “αδιευκρίνιστους” θεσμικές διευκολύνσεις, δικαιολογίες, καθυστερήσεις και υπεκφυγές.

Δείξτε μου έναν έλληνα βουλευτή ή υπουργό, νυν ή πρώην, που προσωποποίησε με θάρρος την καταπολέμηση της διαφθοράς όπως επιχειρεί να το πράξει στις ΗΠΑ ο υποψήφιος των Δημοκρατικών στο Τέξας, Τζέιμς Ταλαρίκο, απέναντι σε ισχυρά οικονομικά και κομματικά συμφέροντα. Έναν. Μόνον έναν που στάθηκε χωρίς φόβο και χωρίς πάθος απέναντι στο … “συνδικάτο”.

Οφείλουμε να τελειώνουμε με την εποχή της πολιτικής ασυλίας στην πράξη. Να τελειώνουμε την υποκρισία εκείνων που επικαλούνται τη νομιμότητα όταν πρόκειται για την περιουσία των αδύναμων, αλλά διστάζουν να ελέγξουν εξονυχιστικά τις διασυνδέσεις των ισχυρών.

Κάποτε, η απαίτηση για λογοδοσία απέναντι στην εξουσία πήρε ακραίες και αιματηρές διαστάσεις. Σήμερα, η απάντηση δεν μπορεί φυσικά να είναι η βία και η τρομοκρατία. Πρέπει όμως να είναι εξίσου αμείλικτη στο πολιτικό και το θεσμικό πεδίο. Μηδενική ανοχή στην διαφθορά, διαρκής δημόσιος έλεγχος, ανεξάρτητη δικαστική διερεύνηση, άρση κάθε αδικαιολόγητης προστασίας και πολιτική απομόνωση όσων αποδεικνύεται ότι εμπλέκονται σε σχέσεις διαφθοράς.

Η σύγκρουση, γαιτί σε σύγκρουση καταλήγουμε, πρέπει να έχει συγκεκριμένο περιεχόμενο και όχι πολιτικό-κομματικό χρώμα. Υπάρχουν συγκεκριμένα πράγματα που μπορούν να γίνουν.

• Άμεση αναστολή των πλειστηριασμών πρώτης κατοικίας για ευάλωτους οφειλέτες, με σαφή, αντικειμενικά κριτήρια και ουσιαστική - όχι προσχηματική - προστασία των δανειοληπτών.
• Ενισχυμένο εποπτικό έλεγχο των servicers από την Τράπεζα της Ελλάδος: πρακτικές είσπραξης, αμοιβές, προμήθειες, συμβάσεις και πραγματικοί δικαιούχοι.
• Δημοσιοποίηση των νόμιμα ελέγξιμων οικονομικών και εταιρικών σχέσεων πολιτικών προσώπων με επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στην αγορά των κόκκινων δανείων.
• Διερεύνηση κάθε τεκμηριωμένης υπόθεσης απόκτησης εκπλειστηριασμένων ακινήτων από πολιτικούς, συγγενείς τους ή πρόσωπα του στενού πολιτικού/επιχειρηματικού τους περιβάλλοντος, με έμφαση σε ενδεχόμενες συγκρούσεις συμφερόντων.
• Πολιτικές, διοικητικές και ποινικές συνέπειες όπου αποδεικνύονται παραβάσεις ή διαφθορά.
• Ριζική αναθεώρηση του πλαισίου διαχείρισης του ιδιωτικού χρέους, ώστε η πρώτη κατοικία να μην αποτελεί αντικείμενο ανεξέλεγκτης κερδοσκοπίας. 

Να σταματήσουμε να κρυβόμαστε πίσω από την επίκληση των συμβάσεων, των αγορών και των ευρωπαϊκών υποχρεώσεων. Η πολιτική είναι πρωτίστως επιλογή κοινωνικής προστασίας και όχι μηχανισμός κερδοσκοπίας Δεν μπορεί να θεωρείται κανονικότητα το ξεσπίτωμα ηλικιωμένων. Δεν μπορεί να θεωρείται δικαιοσύνη το ξεσπίτωμα του οποιουδήποτε, όταν υπάρχουν εναλλακτικές λύσεις και όταν η διαδικασία δεν είναι δίκαιη. Και δεν μπορεί να θεωρείται επιχειρηματική επιτυχία η εκμετάλλευση της αδυναμίας ανθρώπων που εργάστηκαν μια ολόκληρη ζωή.

Όσοι σχεδίασαν, ψήφισαν, υπερασπίστηκαν ή εκμεταλλεύτηκαν ένα άδικο σύστημα οφείλουν να αντιμετωπίσουν τον έλεγχο και τις συνέπειες των πράξεών τους. Κανένα αξίωμα, κανένα επώνυμο, καμία συγγενική σχέση και καμία οικονομική ισχύς δεν μπορεί να αποτελεί ασπίδα απέναντι στη δικαιοσύνη.

Τα σπίτια των ανθρώπων δεν είναι λάφυρα. Η αξιοπρέπειά τους δεν είναι διαπραγματεύσιμη. Ο κοινωνικός χώρος δεν μπορεί να λογίζεται πεδίο ανεξέλεγκτης κερδοσκοπίας. Και η πολιτική εξουσία δεν είναι ιδιοκτησία κανενός. Οι πλειστηριασμοί πρώτης κατοικίας για ευάλωτους οφειλέτες πρέπει να σταματήσουν υπό όρους και όσοι ευθύνονται για ελλείψεις εποπτείας και λογοδοσίας πρέπει να λογοδοτήσουν. Χωρίς εξαιρέσεις.

Κανένα πολιτικό άβατο. Κανένα τραπεζικό άβατο. Κανένα φορολογικό άβατο. Καμία οικογενειακή ή επιχειρηματική ασυλία. Ο έλεγχος πρέπει να αρχίζει από την κορυφή και να φτάνει μέχρι τον τελευταίο κρίκο κάθε μηχανισμού που αποδεδειγμένα λειτουργεί εις βάρος των πολιτών.