Η Ευρώπη στο περιθώριο: Ανικανότητα, ψευδαισθήσεις και γραφειοκρατική αυτοϊκανοποίηση

 

Στη δική μου αντίληψη, η Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου, που διεξάγεται αυτές τις ημέρες, αποκαλύπτει ξανά - σε μια κουραστική επανάληψη - εκείνο που όλοι γνωρίζουμε αλλά ελάχιστοι τολμούν να πουν δημόσια: η Ευρώπη είναι ανίκανη να ηγηθεί, να επηρεάσει τον κόσμο μας, να προσφέρει ασφάλεια, όραμα και προοπτική. Αδυνατεί να προστατεύσει, να δημιουργήσει ή να διαμορφώσει και να καθοδηγήσει πολιτικά, οικονομικά, διπλωματικά ή πολιτισμικά, εγκλωβισμένη σε μια νοοτροπία χαμηλού επιπέδου δημοσιουπαλληλίας και τεχνοκρατισμού.

Οι “ιστορικές” στιγμές μάς έχουν ήδη προσπεράσει κι εμείς έχουμε συμβιβαστεί με μια γραφειοκρατική αυτοϊκανοποίηση που τόσο εύστοχα είχε επισημάνει ο Νάιτζελ Φάρατζ, 15 χρόνια πριν, απευθυνόμενος στον τότε πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου: “Δεν θέλω να γίνω αγενής, αλλά έχετε το χάρισμα μιας βρεγμένης πατσαβούρας και την εμφάνιση ενός χαμηλόβαθμου τραπεζικού υπαλλήλου”. Αυτή είναι, δυστυχώς, η εικόνα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Και φτάσαμε σήμερα (χθες) στο σημείο ο Γερμανός καγκελάριος να μιλά για το “τέλος των βεβαιοτήτων” και να περιγράφει την τρέχουσα κατάσταση ασφάλειας ως ριζικά αλλοιωμένη. Αλήθεια, ποιός μας έφτασε εδώ; Ποιός μας πούλησε φαντασιώσεις περί ειρήνης, προόδου, ανάπτυξης, αυτονομίας, αξιοπρέπειας και κυριαρχίας;

Μήπως οι ηγεσίες της Ευρώπης δεν πέρασαν δεκαετίες μελετώντας οικονομικά γραφήματα και δημοσκοπήσεις αντί για χάρτες στρατηγικής και ροές ισχύος; Μήπως αυτές οι ηγεσίες δεν προτίμησαν το βολικό ψέμα της “ασφάλειας χωρίς κόστος”; Μήπως αυτές οι ηγεσίες δεν έκρυβαν το κεφάλι τους σαν τη στρουθοκάμηλο, ενώ οι ευρωπαϊκοί λαοί έβλεπαν προοδευτικά τις ζωές τους να κινδυνεύουν, τα κράτη τους να χάνουν την ασφάλειά τους και την αυτονομία τους;

Αυτοί οι Ευρωπαίοι ηγέτες επέλεξαν συνειδητά να δημιουργούν ψευδαισθήσεις, αντί να προετοιμάζονται - και να μας προετοιμάζουν - για τον σκληρό κόσμο που φαινόταν να έρχεται. Προτίμησαν τις “επιτροπές”, τα “δελτία τύπου” και τις “διαδικασίες”. Κάθε κρίση αντιμετωπιζόταν ως ευκαιρία για επικοινωνιακή διαχείριση, όχι για αποφασιστική δράση.

Όταν η πραγματικότητα χτύπησε την πόρτα, η αντίδραση ήταν καθυστερημένη και αμυντική. Στην Ουκρανία, η “αποφασιστικότητα” ήρθε μόνο μετά τον αιφνιδιασμό. Για την Κύπρο, παραμένει παθητική χωρίς ουσιαστική παρέμβαση. Και όταν οι ΗΠΑ μας είπαν ξεκάθαρα ότι δεν θα είναι μόνιμος εγγυητής της ασφάλειάς μας, η Ευρώπη αντέδρασε σαν μαθητούδι.

Η γραφειοκρατία έχει εξελιχθεί σε υπαρξιακό μας πρόβλημα. Η Ε.Ε. πιστεύει ότι η ισχύς παράγεται μέσω πλαισίων, επιτροπών και ανακοινώσεων. Η ισχύς όμως παράγεται με βούληση, αποφάσεις και θάρρος σύγκρουσης αν χρειάζεται, όταν χρειάζεται. Σε ό,τι η Ευρώπη αποτυγχάνει συστηματικά δηλαδή.

Και οι ηγέτες μας, παραμένουν ανίκανοι και ανεπαρκείς. Το χειρότερο; Εξακολουθούν να βλέπουν τη μεταψυχροπολεμική περίοδο σαν παιδικό παραμύθι. Αδυνατούν να αντιληφθούν ότι ο κόσμος μας έχει ήδη προχωρήσει χωρίς αυτούς. Φτάνει μόνο να ακούσει κανείς τις κατά καιρούς δηλώσεις της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν ή της Κάγια Κάλλας (τον Αντόνιο Κόστα δεν τον λαμβάνω καν υπόψη μου) για να κατάλάβει που έχουμε μπλέξει και με ποιους!

Η Ευρώπη που φανταζόμασταν; Η Ευρώπη που θέλαμε; Δεν υπήρξε ποτέ...